VII Əsrdə Azərbaycan: Türk Axınları, Sasani-Bizans Mübarizəsi və Ərəb Fəthləri: quick revision, 15 bites

VII Əsr: Azərbaycanda Türk Axınları və Hakimiyyət Mübarizəsi

VII əsr Azərbaycanın taleyini dəyişdi.

VII əsrdə Azərbaycan ərazisinə **xəzər, kəngər, barsil və bulqar** türkləri axın etdi. Bu, **II türk axını** hesab olunur və Azərbaycan xalqının təşəkkülünü sürətləndirdi.

Takeaway. II türk axını Azərbaycanda türk dilinin yayılmasına və xalqın formalaşmasına təkan verdi.

I və II Türk Axınları: Fərq və Əhəmiyyəti

İki axın, bir xalqın təməli.

Takeaway. II türk axını I axından daha genişmiqyaslı olub, Azərbaycan xalqının formalaşmasında həlledici rol oynadı.

Sasanilərin Azərbaycanda Möhkəmlənə Bilməməsinin Səbəbləri

Sasanilər niyə tam hakim ola bilmədi?

Takeaway. Bu üç amil Sasanilərin Azərbaycanda tam nəzarət qurmasına mane oldu.

VII Əsrdə Azərbaycan Uğrunda Mübarizə: Gedişat

Üç imperiya, bir ərazi uğrunda.

Takeaway. Mübarizə nəticəsində Sasanilər zəiflədi, türklər Bizansla ittifaqda qaldı.

Xəzərlərin Albaniyaya Hücumları və Nəticələri

Xəzərlər Albaniyanı hədəf aldı.

629-cu ildə Qərbi Göytürk (onlara tabe olan xəzərlər) Sasani üzərinə, yəni Albaniyaya hücum etdi. 630-cu ildə Göyəli ətrafında döyüşdə türk ordusu İran taktikasından istifadə edərək Sasaniləri məğlub etdi.

Takeaway. Xəzər hücumları Sasaniləri zəiflətdi və Mehranişlər sülaləsinin yüksəlişinə şərait yaratdı.

Cavanşir: Albaniyanın Məşhur Hökmdarı

Cavanşir kim idi?

Mehranişlər sülaləsinin ən məşhur hökmdarı **Cavanşir (642-681)** olub. Gənc ikən ərəblərə qarşı döyüşlərdə Sasanilərə kömək etmiş, Sasani şahı tərəfindən mükafatlandırılmışdır.

Takeaway. Cavanşir Albaniyanı ərəb hücumlarından qorumaq üçün diplomatik manevrlər etdi.

Cavanşirin Üç Rəqib Arasında Balans Siyasəti

Üç təhlükə, bir hökmdar.

651-ci ildə Sasanilərə ərəblər son qoyduqdan sonra Cavanşir üç rəqib arasında qaldı: şimaldan Xəzər xaqanlığı, cənubdan Ərəb xilafəti, qərbdən Bizans.

Takeaway. Cavanşir diplomatik manevrlərlə Albaniyanı dağıdıcı hücumlardan qorudu.

Cavanşirin Faciəli Sonu

Müttəfiqlik həyatını bahasına oldu.

Takeaway. Cavanşirin ölümü Albaniyanın müstəqilliyini zəiflətdi.

Ərəblərin İlk Yürüşləri və Ərdəbil Müqaviləsi

İslamın yayılması Azərbaycana çatdı.

Takeaway. Ərdəbil müqaviləsi ilə ərəblər Azərbaycanda ilk rəsmi münasibətləri qurdular.

Xəzər-Ərəb Müharibələri: Gedişat və Nəticə

İki gücün qarşıdurması.

Takeaway. Müharibələr ərəbləri zəiflətdi və 750-ci ildə Xilafətdə hakimiyyət dəyişikliyinə səbəb oldu.

Xürrəmilər Hərəkatı: Səbəblər və Məqsəd

Ədalətsizliyə qarşı üsyan.

Xürrəmilər hərəkatı (778-838) ərəb zülmünə qarşı yönəlmişdi. Hərəkatın mərkəzi **Bəzz qalası**, banisi **Cavidan (778-816)** idi.

Takeaway. Xürrəmilər İslam dininə deyil, ərəb zülmünə qarşı vuruşurdu.

Babək: Xürrəmilər Hərəkatının Rəhbəri

Babək ərəblərə qorxu saldı.

Cavidanın ölümündən sonra hərəkata **Babək (816-837)** başçılıq etdi. Babək ərəblərin 6 ordusunu dalbadal məğlub etdi.

Takeaway. Babəkin uğurları Xilafəti ciddi şəkildə narahat etdi.

Babəkin Məğlubiyyəti və Edamı

Xəyanət və son.

Takeaway. Babəkin edamına baxmayaraq, üsyanlar davam etdi və Xilafət sarsıldı.

Xilafət Dövründə Azərbaycanın İdarəsi

Ərəb ağalığı altında idarə.

Takeaway. Xilafət dövründə Azərbaycan ayrıca əmirlik kimi idarə olunurdu.

Ərəb Ağalığı Dövründə Torpaq Növləri

Torpaq sahibliyi necə idi?

Takeaway. Torpaq növləri ərəb idarəçiliyinin iqtisadi əsasını təşkil edirdi.