VII Əsrdə Azərbaycan: Türk Axınları, Sasani-Bizans Mübarizəsi və Ərəb Fəthləri

D · Xəzərlər, kəngərlər, barsillər, bulqarlar

VII əsrdə Azərbaycana xəzərlər, kəngərlər, barsillər və bulqarlar axın etdi; bu, II türk axını adlanır. Saklar, kimmerlər və iskitlər isə e.ə. VII əsrdə I türk axınını təşkil edirdi.

A · Vahid dil birliyinin sürətlənməsi

II türk axını vahid dil birliyinin sürətlənməsinə, türk dilinin ünsiyyət vasitəsinə çevrilməsinə və Azərbaycan xalqının təşəkkülünün sürətlənməsinə səbəb oldu.

D · Ərəblərin VII əsrdə bölgəyə gəlməsi

Sasanilərin zəifliyinin səbəbləri türk axınları, Albaniyada xristianlıq və Sasani-Bizans müharibələri idi. Ərəblərin bölgəyə gəlməsi VII əsrin sonrakı dövrünə aiddir və Sasanilərin ilk zəifliyinin səbəbi deyil.

C · Tiflis

Xosrov Pərviz Bizansa müharibə elan edib Tiflisi tutdu. Buna cavab olaraq Bizans Qərbi Göytürk və Xəzərlərlə ittifaq bağladı.

C · Sasaniləri məğlub etdi və Tiflisi ələ keçirdi

Türklər Bizansa sadiq qaldı və 628-ci ildə Sasaniləri məğlub edərək Tiflisi ələ keçirdi. Bu, türklərin bölgədə nüfuzunu gücləndirdi.

A · Cavanşir

Mehranişlər sülaləsinin (630–705) ən məşhur hökmdarı Cavanşir (642–681) idi. O, Bizans, Xəzər və Xilafət arasında manevr edərək Albaniyanı qorudu.

A · Bizans qüvvələri

Cavanşir xəlifə ilə yaxınlığına görə 681-ci ildə Bizans qüvvələri tərəfindən sui-qəsdlə öldürüldü. 705-ci ildə isə ərəblər Albaniyaya və Mehranişlər sülaləsinə son qoydu.

C · Xəzərlər

Ərəblərin ilk düşməni xəzərlər idi və müharibənin banisi məhz onlar sayılırdı. Əvvəlcə xəzərlər ərəbləri Dərbənddən sıxışdırıb cənuba çəkilməyə məcbur etdi.

B · Bəzz qalası — Cavidan

Xürrəmilər hərəkatının mərkəzi Bəzz qalası, banisi Cavidan (778–816) idi. Cavidanın ölümündən sonra hərəkata Babək (816–837) başçılıq etdi.

A · True

VII əsrdə Azərbaycana xəzərlər, kəngərlər, barsillər və bulqarların axını II türk axını sayılır və Azərbaycan xalqının təşəkkülünü sürətləndirmişdir.

D · Xəzərlər, kəngərlər, barsillər, bulqarlar

Doğru cavab Xəzərlər, kəngərlər, barsillər və bulqarların VII əsrdə Azərbaycana axın etməsidir.

C · Xristianlığın yayılması

Xristianlığın yayılması, Sasanilərin Azərbaycanda tam nəzarət qura bilməmələrinin səbəblərindən biridir.

C · Bizans, Xəzər və Ərəb xilafəti

Cavanşir Bizans, Xəzər və Ərəb xilafəti arasında manevr edərək Albaniyanı qorudu.

B · Məhəmməd Peyğəmbərin vəfatı

Ərəblərin Azərbaycana ilk dəfə gəlişi Məhəmməd Peyğəmbərin vəfatından sonra baş vermişdir.

C · Din və təhlükəsizlik

Ərdəbil müqaviləsinin şərtlərindən biri din və təhlükəsizlikdir.

B · Siyasi güc mübarizəsi

Xəzər-ərəb müharibələrinin başlıca səbəbi siyasi güc mübarizəsidir.

B · Bizans, Xəzər, Ərəb xilafəti

Cavanşir Bizans, Xəzər və Ərəb xilafəti ilə əlaqə qurdu.

C · Xristianlıq

VII əsrdə Şimali Azərbaycanda, yəni Albaniyada xristianlıq hakim din idi.

C · Xilafət parçalanmağa başladı

Babəkin məğlubiyyəti Xilafətin parçalanmağa başlamasına səbəb oldu.

D · Cavidan

Xürrəmilər hərəkatının banisi Cavidandır.

B · Apara formasında düzülüş

Türk ordusu İran taktikasından istifadə edərək apara formasında düzüldü: mərkəz, çiyin və cinahlar güclü idi. İlk dəfə bu cür cinahlarla Sasanilər məğlub edildi.

C · Vergilərin azaldılmasını və daxili müstəqilliyə toxunulmamasını

Danışıqlar nəticəsində xəlifə Albaniyadan alınan vergiləri xeyli azaltdı və ölkənin daxili müstəqilliyinə toxunmadı. Beləliklə Cavanşir Albaniyanı dağıdıcı hücumlardan qoruya bildi.

D · Ərəblər və Azərbaycanın mərzbanı

Ərdəbil sülhü ərəblərlə Azərbaycanın mərzbanı arasında imzalandı və ilk "aman" müqaviləsi oldu. Sonralar bu cür müqavilələr digər bölgələrdə də tətbiq olundu.

D · Qadınlar, uşaqlar və xəstələrdən başqa hamıdan

Müqaviləyə görə qadınlar, uşaqlar və xəstələrdən başqa hamı vergi verməli idi; onlardan alınan cizyə (can vergisi) əvvəlki kimi qaldı. Orduya cəlb olunanlar həmin il vergidən azad edilirdi.

A · Savalan dağı ətrafında

VIII əsrin 30-cu illərində Savalan dağı ətrafında döyüşdə ərəblər xəzərlərə parlaq qələbə qazandı. Bundan sonra Xilafətin paytaxtı Tiflisə köçürüldü.

D · Vergilərin artırılması və yerli əyanların imtiyazlarının alınması

Üsyanların səbəbləri: Əməvilərin, sonra Abbasilərin vergiləri artırması; yerli əyanların vəzifələrindən uzaqlaşdırılması; xalqın ehtiyac və ədalətsizlik içində yaşaması. Üsyançılar İslam dininə deyil, ərəb zülmünə qarşı vuruşurdu.

A · Türk dilinin ünsiyyət vasitəsi kimi qəbul edilməsini təmin etdi.

Doğru variant, II türk axınının Azərbaycan ərazisində türk dilinin ünsiyyət vasitəsi kimi qəbul edilməsini təmin etməsidir. Bu, etnik və dil birliyinin formalaşmasını sürətləndirmişdir.

C · Ərəb xilafətinin Cavanşirə qarşı düşmənçiliyi.

Cavanşirin sui-qəsdi, ərəblərlə olan yaxınlığı səbəbindən baş vermişdir. Bu, ərəblərin bölgədəki nüfuzunu artırdığı bir dövrdə baş vermişdir.

A · Hər kəsdən, lakin qadınlar, uşaqlar və xəstələrdən istisna olmaqla.

Cizyə, Ərdəbil müqaviləsinə əsasən, qadınlar, uşaqlar və xəstələrdən başqa hamıdan alınmalı idi.

D · Ərəblərin bölgədəki nüfuzunu artırmaq arzusu.

Xəzər-ərəb müharibələrinin başlıca səbəbi, ərəblərin bölgədə nüfuzunu artırmaq arzusu idi. Bu müharibələr ərəbləri Xəzər xaqanlığı ilə qarşı-qarşıya gətirdi.

B · Yeni üsyanların başlamasına yol açdı.

Babəkin məğlubiyyəti, Xilafətə qarşı yeni üsyanların başlamasına yol açdı və bu, Xilafətin zəifləməsinin simvoluna çevrildi.