વનસ્પતિ પ્રજનન

Question વનસ્પતિમાં પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer વનસ્પતિમાં પ્રજનન એ પ્રક્રિયા છે જેમાં વનસ્પતિ નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન કરે છે, જે તેના જેવી હોય છે. Question વનસ્પતિમાં પ્રજનનના કેટલા પ્રકાર છે? tap to flip ↻ Answer વનસ્પતિમાં પ્રજનનના બે પ્રકાર છે: અલિંગી પ્રજનન અને લિંગી પ્રજનન. Question અલિંગી પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer અલિંગી પ્રજનન એ પ્રજનન છે જેમાં ગેમેટ્સ (લિંગ કોષો)નું સંલગ્નતા થતું નથી અને એક જ માતૃ વનસ્પતિમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન થાય છે. Question લિંગી પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer લિંગી પ્રજનન એ પ્રજનન છે જેમાં નર અને માદા ગેમેટ્સનું સંલગ્નતા થાય છે અને નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન થાય છે. Question વનસ્પતિમાં અલિંગી પ્રજનનના કેટલાક પ્રકારો જણાવો. tap to flip ↻ Answer વનસ્પતિમાં અલિંગી પ્રજનનના પ્રકારો: વાનસ્પતિક પ્રજનન, કલમ, થોડું, રાઇઝોમ, ગાંઠ, બલ્બ, ટ્યુબર વગેરે. Question વાનસ્પતિક પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગો જેવા કે મૂળ, દાંડી, પાન વગેરેમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન થાય છે. Question કલમ દ્વારા પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer કલમ દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં વનસ્પતિની દાંડીનો ટુકડો જમીનમાં દાટીને નવી વનસ્પતિ ઉગાડવામાં આવે છે. Question થોડું (ગાંઠ) દ્વારા પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer થોડું દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં વનસ્પતિની દાંડી પર રહેલી ગાંઠ (થોડું) જમીનમાં દાટીને નવી વનસ્પતિ ઉગાડવામાં આવે છે. ઉદાહરણ: બટાકા. Question રાઇઝોમ દ્વારા પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer રાઇઝોમ દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં જમીનની નીચે રહેલી દાંડી (રાઇઝોમ)માંથી નવી વનસ્પતિ ઉગે છે. ઉદાહરણ: આદું. Question બલ્બ દ્વારા પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer બલ્બ દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં જમીનની નીચે રહેલા બલ્બમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉગે છે. ઉદાહરણ: ડુંગળી, લસણ. Question ટ્યુબર દ્વારા પ્રજનન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer ટ્યુબર દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં જમીનની નીચે રહેલા ટ્યુબરમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉગે છે. ઉદાહરણ: બટાકા. Question વનસ્પતિમાં લિંગી પ્રજનનના અંગો કયા છે? tap to flip ↻ Answer વનસ્પતિમાં લિંગી પ્રજનનના અંગો ફૂલ છે. ફૂલમાં નર અને માદા પ્રજનન અંગો આવેલા હોય છે. Question ફૂલના નર પ્રજનન અંગનું નામ શું છે? tap to flip ↻ Answer ફૂલના નર પ્રજનન અંગને પુંકેસર કહે છે. તેમાં પરાગાશય અને તંતુ હોય છે. Question ફૂલના માદા પ્રજનન અંગનું નામ શું છે? tap to flip ↻ Answer ફૂલના માદા પ્રજનન અંગને સ્ત્રીકેસર કહે છે. તેમાં કૂકી, અંડાશય અને અંડકોષ હોય છે. Question પુંકેસરના ભાગો જણાવો. tap to flip ↻ Answer પુંકેસરના ભાગો: પરાગાશય (જ્યાં પરાગકણ ઉત્પન્ન થાય છે) અને તંતુ (જે પરાગાશયને આધાર આપે છે). Question સ્ત્રીકેસરના ભાગો જણાવો. tap to flip ↻ Answer સ્ત્રીકેસરના ભાગો: કૂકી (પરાગકણને પકડે છે), અંડાશય (અંડકોષ ધરાવે છે) અને અંડકોષ (માદા ગેમેટ). Question પરાગકણ એટલે શું? tap to flip ↻ Answer પરાગકણ એ નર ગેમેટ છે જે પુંકેસરના પરાગાશયમાં ઉત્પન્ન થાય છે. Question અંડકોષ એટલે શું? tap to flip ↻ Answer અંડકોષ એ માદા ગેમેટ છે જે સ્ત્રીકેસરના અંડાશયમાં ઉત્પન્ન થાય છે. Question પરાગનયન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer પરાગનયન એ પ્રક્રિયા છે જેમાં પરાગકણ પુંકેસરના પરાગાશયમાંથી સ્ત્રીકેસરની કૂકી સુધી પહોંચે છે. Question પરાગનયનના કેટલાક માધ્યમો જણાવો. tap to flip ↻ Answer પરાગનયનના માધ્યમો: પવન, પાણી, જંતુઓ (મધમાખી, પતંગિયા વગેરે), પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ. Question પરાગનયન પછી શું થાય છે? tap to flip ↻ Answer પરાગનયન પછી પરાગકણ કૂકી પર અંકુરણ પામે છે અને પરાગ નલિકા બનાવે છે જે અંડાશય સુધી પહોંચે છે. Question ફલન એટલે શું? tap to flip ↻ Answer ફલન એ પ્રક્રિયા છે જેમાં નર ગેમેટ (પરાગકણ) અને માદા ગેમેટ (અંડકોષ)નું સંલગ્નતા થાય છે. Question ફલન પછી શું રચના બને છે? tap to flip ↻ Answer ફલન પછી યુગ્મનજ (ઝાઇગોટ) બને છે જે આગળ જતાં ભ્રૂણમાં વિકસે છે. Question ફલન પછી ફૂલના કયા ભાગો ફળમાં પરિવર્તિત થાય છે? tap to flip ↻ Answer ફલન પછી અંડાશય ફળમાં અને અંડકોષ બીજમાં પરિવર્તિત થાય છે. Question બીજ એટલે શું? tap to flip ↻ Answer બીજ એ ફલન પછી અંડકોષમાંથી બનતી રચના છે જેમાં ભ્રૂણ આવેલું હોય છે અને નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. Question બીજના ભાગો જણાવો. tap to flip ↻ Answer બીજના ભાગો: બીજાવરણ (બહારનું આવરણ), ભ્રૂણ (નવી વનસ્પતિનો વિકાસ), અને અન્નકોષ (ભ્રૂણને પોષણ આપે છે). Question બીજનું અંકુરણ એટલે શું? tap to flip ↻ Answer બીજનું અંકુરણ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં યોગ્ય પરિસ્થિતિઓમાં બીજમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉગે છે. Question બીજના અંકુરણ માટે કઈ પરિસ્થિતિઓ જરૂરી છે? tap to flip ↻ Answer બીજના અંકુરણ માટે પાણી, હવા (ઓક્સિજન), યોગ્ય તાપમાન અને પ્રકાશ (કેટલાક બીજ માટે) જરૂરી છે. Question વનસ્પતિમાં ફલન અને પરાગનયનમાં શું તફાવત છે? tap to flip ↻ Answer પરાગનયન એ પરાગકણનું પુંકેસરથી સ્ત્રીકેસર સુધીનું સ્થાનાંતરણ છે, જ્યારે ફલન એ નર અને માદા ગેમેટ્સનું સંલગ્નતા છે. Question વનસ્પતિમાં લિંગી પ્રજનનના તબક્કાઓ ક્રમમાં જણાવો. tap to flip ↻ Answer લિંગી પ્રજનનના તબક્કાઓ: પરાગનયન → ફલન → યુગ્મનજ રચના → ભ્રૂણ વિકાસ → બીજ રચના → ફળ રચના → બીજનું અંકુરણ → નવી વનસ્પતિ. Question વાનસ્પતિક પ્રજનનના ફાયદા જણાવો. tap to flip ↻ Answer વાનસ્પતિક પ્રજનનના ફાયદા: ઝડપી પ્રજનન, માતૃ વનસ્પતિના ગુણધર્મો જળવાય છે, અને બીજ વિના નવી વનસ્પતિ ઉગાડી શકાય છે. Question વાનસ્પતિક પ્રજનનના ગેરફાયદા જણાવો. tap to flip ↻ Answer વાનસ્પતિક પ્રજનનના ગેરફાયદા: નવી જાતોનું નિર્માણ થતું નથી, રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી થાય છે, અને વૈવિધ્યતા ઘટે છે. Question લિંગી પ્રજનનના ફાયદા જણાવો. tap to flip ↻ Answer લિંગી પ્રજનનના ફાયદા: નવી જાતોનું નિર્માણ થાય છે, વૈવિધ્યતા વધે છે, અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. Question એકલિંગી ફૂલ એટલે શું? tap to flip ↻ Answer એકલિંગી ફૂલ એ ફૂલ છે જેમાં કેવળ નર અથવા કેવળ માદા પ્રજનન અંગ હોય છે. ઉદાહરણ: કોળું, તરબૂચ. Question દ્વિલિંગી ફૂલ એટલે શું? tap to flip ↻ Answer દ્વિલિંગી ફૂલ એ ફૂલ છે જેમાં નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગ હોય છે. ઉદાહરણ: સરસવ, ગુલાબ. Question પરાગનયનમાં જંતુઓની ભૂમિકા શું છે? tap to flip ↻ Answer જંતુઓ જેવા કે મધમાખી, પતંગિયા ફૂલો પર બેસે છે અને પરાગકણને એક ફૂલથી બીજા ફૂલ સુધી પહોંચાડે છે, જેનાથી પરાગનયન થાય છે. Question પવન દ્વારા પરાગનયન કેવી રીતે થાય છે? tap to flip ↻ Answer પવન દ્વારા પરાગનયનમાં હલકા પરાગકણ પવન સાથે ઉડીને બીજા ફૂલોની કૂકી સુધી પહોંચે છે. ઉદાહરણ: ઘઉં, મકાઈ. Question પાણી દ્વારા પરાગનયન કેવી રીતે થાય છે? tap to flip ↻ Answer પાણી દ્વારા પરાગનયનમાં પરાગકણ પાણીની સપાટી પર તરીને બીજા ફૂલો સુધી પહોંચે છે. ઉદાહરણ: વોટર લિલી, હાઇડ્રિલા. Question બીજના અંકુરણમાં પાણીની શું ભૂમિકા છે? tap to flip ↻ Answer પાણી બીજના આવરણને ભીનું કરે છે, જેથી બીજ ફૂલે છે અને ભ્રૂણનો વિકાસ શરૂ થાય છે. Question બીજના અંકુરણમાં હવાની શું ભૂમિકા છે? tap to flip ↻ Answer હવામાંથી ઓક્સિજન બીજના શ્વસન માટે જરૂરી છે, જે ભ્રૂણને વિકસવા માટે ઊર્જા પ્રદાન કરે છે. Question બીજના અંકુરણમાં તાપમાનની શું ભૂમિકા છે? tap to flip ↻ Answer યોગ્ય તાપમાન બીજમાં થતી જૈવિક પ્રક્રિયાઓને ઝડપી બનાવે છે અને અંકુરણ માટે જરૂરી છે. Question બીજના અંકુરણમાં પ્રકાશની શું ભૂમિકા છે? tap to flip ↻ Answer કેટલાક બીજને અંકુરણ માટે પ્રકાશની જરૂર પડે છે, પરંતુ ઘણા બીજ અંધારામાં પણ અંકુરણ પામે છે. પ્રકાશ મુખ્યત્વે અંકુરણ પછીના વિકાસ માટે જરૂરી છે. Question વનસ્પતિમાં પ્રજનનનું મહત્વ શું છે? tap to flip ↻ Answer વનસ્પતિમાં પ્રજનનનું મહત્વ: વનસ્પતિની જાતિનું જતન, નવી વનસ્પતિઓનું નિર્માણ, ખાદ્ય પદાર્થોનું ઉત્પાદન અને પર્યાવરણીય સંતુલન. Question બીજના અંકુરણમાં તાપમાનની શું ભૂમિકા છે? tap to flip ↻ Answer બીજના અંકુરણ માટે યોગ્ય (સામાન્ય રીતે ઉષ્ણ) તાપમાન જરૂરી છે. વધુ ઠંડું કે વધુ ગરમ તાપમાન અંકુરણને અટકાવે છે, કારણ કે યોગ્ય તાપમાનમાં જ બીજની અંદરની ચયાપચયની ક્રિયાઓ ઝડપી બને છે. Question બીજના અંકુરણ દરમિયાન બીજના કયા ભાગમાંથી શું બને છે? tap to flip ↻ Answer અંકુરણ વખતે બીજપત્ર (cotyledon) ખોરાક પૂરો પાડે છે, મૂળાંક (radicle) માંથી મૂળ બને છે અને પ્રાંકુર (plumule) માંથી થડ તથા પાન બને છે. Question બીજમાં ખોરાક ક્યાં સંગ્રહિત રહે છે? tap to flip ↻ Answer બીજમાં ખોરાક મુખ્યત્વે બીજપત્ર (cotyledon) માં સંગ્રહિત રહે છે; કેટલાક બીજમાં તે અંતબીજપોષ (endosperm) માં પણ સંગ્રહિત હોય છે. આ ખોરાક અંકુરણ વખતે વપરાય છે. Question સ્વપરાગનયન (self-pollination) એટલે શું? tap to flip ↻ Answer જ્યારે પરાગકણ એ જ ફૂલના સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર, અથવા એ જ વનસ્પતિના બીજા ફૂલના પરાગાસન પર પડે, ત્યારે તેને સ્વપરાગનયન કહે છે. Question પરપરાગનયન (cross-pollination) એટલે શું? tap to flip ↻ Answer જ્યારે પરાગકણ એક વનસ્પતિના ફૂલમાંથી બીજી, અલગ વનસ્પતિના ફૂલના પરાગાસન પર પડે, ત્યારે તેને પરપરાગનયન કહે છે. આ માટે પવન, પાણી કે જંતુઓ જેવા માધ્યમોની મદદ લેવાય છે. Question ફળ એટલે શું અને તે કઈ રચનામાંથી બને છે? tap to flip ↻ Answer ફલન પછી અંડાશય (ovary) મોટું થઈને ફળ બને છે. ફળ એ પરિપક્વ અંડાશય છે જેમાં બીજ રક્ષિત રહે છે અને તે બીજના વિસ્તરણમાં મદદ કરે છે. Question વનસ્પતિના મૂળ, થડ અને પાન કઈ પેશીમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે? tap to flip ↻ Answer વનસ્પતિના મૂળ, થડ અને પાન વિભાજનશીલ પેશી (meristematic tissue) ના કોષોના વિભાજન અને વૃદ્ધિ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે; આ પેશી વનસ્પતિના વૃદ્ધિ બિંદુઓ પર આવેલી હોય છે. Question બીજનું અંકુરણ શરૂ થતાં સૌપ્રથમ કયો ભાગ બહાર આવે છે? tap to flip ↻ Answer બીજનું અંકુરણ શરૂ થતાં સૌપ્રથમ મૂળાંક (radicle) બહાર નીકળીને મૂળ બનાવે છે, જે બીજને જમીનમાં જમાવે છે અને પાણી તથા ખનિજો શોષે છે; ત્યારપછી પ્રાંકુર (plumule) માંથી થડ અને પાન વિકસે…