વનસ્પતિ પ્રજનન: 51 flashcards
All 51 flashcards from this kit, free and with no sign-up.
1. વનસ્પતિમાં પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
વનસ્પતિમાં પ્રજનન એ પ્રક્રિયા છે જેમાં વનસ્પતિ નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન કરે છે, જે તેના જેવી હોય છે.
2. વનસ્પતિમાં પ્રજનનના કેટલા પ્રકાર છે?
Show the answer
વનસ્પતિમાં પ્રજનનના બે પ્રકાર છે: અલિંગી પ્રજનન અને લિંગી પ્રજનન.
3. અલિંગી પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
અલિંગી પ્રજનન એ પ્રજનન છે જેમાં ગેમેટ્સ (લિંગ કોષો)નું સંલગ્નતા થતું નથી અને એક જ માતૃ વનસ્પતિમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન થાય છે.
4. લિંગી પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
લિંગી પ્રજનન એ પ્રજનન છે જેમાં નર અને માદા ગેમેટ્સનું સંલગ્નતા થાય છે અને નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન થાય છે.
5. વનસ્પતિમાં અલિંગી પ્રજનનના કેટલાક પ્રકારો જણાવો.
Show the answer
વનસ્પતિમાં અલિંગી પ્રજનનના પ્રકારો: વાનસ્પતિક પ્રજનન, કલમ, થોડું, રાઇઝોમ, ગાંઠ, બલ્બ, ટ્યુબર વગેરે.
6. વાનસ્પતિક પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગો જેવા કે મૂળ, દાંડી, પાન વગેરેમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન થાય છે.
7. કલમ દ્વારા પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
કલમ દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં વનસ્પતિની દાંડીનો ટુકડો જમીનમાં દાટીને નવી વનસ્પતિ ઉગાડવામાં આવે છે.
8. થોડું (ગાંઠ) દ્વારા પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
થોડું દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં વનસ્પતિની દાંડી પર રહેલી ગાંઠ (થોડું) જમીનમાં દાટીને નવી વનસ્પતિ ઉગાડવામાં આવે છે. ઉદાહરણ: બટાકા.
9. રાઇઝોમ દ્વારા પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
રાઇઝોમ દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં જમીનની નીચે રહેલી દાંડી (રાઇઝોમ)માંથી નવી વનસ્પતિ ઉગે છે. ઉદાહરણ: આદું.
10. બલ્બ દ્વારા પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
બલ્બ દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં જમીનની નીચે રહેલા બલ્બમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉગે છે. ઉદાહરણ: ડુંગળી, લસણ.
11. ટ્યુબર દ્વારા પ્રજનન એટલે શું?
Show the answer
ટ્યુબર દ્વારા પ્રજનન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો પ્રકાર છે જેમાં જમીનની નીચે રહેલા ટ્યુબરમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉગે છે. ઉદાહરણ: બટાકા.
12. વનસ્પતિમાં લિંગી પ્રજનનના અંગો કયા છે?
Show the answer
વનસ્પતિમાં લિંગી પ્રજનનના અંગો ફૂલ છે. ફૂલમાં નર અને માદા પ્રજનન અંગો આવેલા હોય છે.
13. ફૂલના નર પ્રજનન અંગનું નામ શું છે?
Show the answer
ફૂલના નર પ્રજનન અંગને પુંકેસર કહે છે. તેમાં પરાગાશય અને તંતુ હોય છે.
14. ફૂલના માદા પ્રજનન અંગનું નામ શું છે?
Show the answer
ફૂલના માદા પ્રજનન અંગને સ્ત્રીકેસર કહે છે. તેમાં કૂકી, અંડાશય અને અંડકોષ હોય છે.
15. પુંકેસરના ભાગો જણાવો.
Show the answer
પુંકેસરના ભાગો: પરાગાશય (જ્યાં પરાગકણ ઉત્પન્ન થાય છે) અને તંતુ (જે પરાગાશયને આધાર આપે છે).
16. સ્ત્રીકેસરના ભાગો જણાવો.
Show the answer
સ્ત્રીકેસરના ભાગો: કૂકી (પરાગકણને પકડે છે), અંડાશય (અંડકોષ ધરાવે છે) અને અંડકોષ (માદા ગેમેટ).
17. પરાગકણ એટલે શું?
Show the answer
પરાગકણ એ નર ગેમેટ છે જે પુંકેસરના પરાગાશયમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
18. અંડકોષ એટલે શું?
Show the answer
અંડકોષ એ માદા ગેમેટ છે જે સ્ત્રીકેસરના અંડાશયમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
19. પરાગનયન એટલે શું?
Show the answer
પરાગનયન એ પ્રક્રિયા છે જેમાં પરાગકણ પુંકેસરના પરાગાશયમાંથી સ્ત્રીકેસરની કૂકી સુધી પહોંચે છે.
20. પરાગનયનના કેટલાક માધ્યમો જણાવો.
Show the answer
પરાગનયનના માધ્યમો: પવન, પાણી, જંતુઓ (મધમાખી, પતંગિયા વગેરે), પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ.
21. પરાગનયન પછી શું થાય છે?
Show the answer
પરાગનયન પછી પરાગકણ કૂકી પર અંકુરણ પામે છે અને પરાગ નલિકા બનાવે છે જે અંડાશય સુધી પહોંચે છે.
22. ફલન એટલે શું?
Show the answer
ફલન એ પ્રક્રિયા છે જેમાં નર ગેમેટ (પરાગકણ) અને માદા ગેમેટ (અંડકોષ)નું સંલગ્નતા થાય છે.
23. ફલન પછી શું રચના બને છે?
Show the answer
ફલન પછી યુગ્મનજ (ઝાઇગોટ) બને છે જે આગળ જતાં ભ્રૂણમાં વિકસે છે.
24. ફલન પછી ફૂલના કયા ભાગો ફળમાં પરિવર્તિત થાય છે?
Show the answer
ફલન પછી અંડાશય ફળમાં અને અંડકોષ બીજમાં પરિવર્તિત થાય છે.
25. બીજ એટલે શું?
Show the answer
બીજ એ ફલન પછી અંડકોષમાંથી બનતી રચના છે જેમાં ભ્રૂણ આવેલું હોય છે અને નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
26. બીજના ભાગો જણાવો.
Show the answer
બીજના ભાગો: બીજાવરણ (બહારનું આવરણ), ભ્રૂણ (નવી વનસ્પતિનો વિકાસ), અને અન્નકોષ (ભ્રૂણને પોષણ આપે છે).
27. બીજનું અંકુરણ એટલે શું?
Show the answer
બીજનું અંકુરણ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં યોગ્ય પરિસ્થિતિઓમાં બીજમાંથી નવી વનસ્પતિ ઉગે છે.
28. બીજના અંકુરણ માટે કઈ પરિસ્થિતિઓ જરૂરી છે?
Show the answer
બીજના અંકુરણ માટે પાણી, હવા (ઓક્સિજન), યોગ્ય તાપમાન અને પ્રકાશ (કેટલાક બીજ માટે) જરૂરી છે.
29. વનસ્પતિમાં ફલન અને પરાગનયનમાં શું તફાવત છે?
Show the answer
પરાગનયન એ પરાગકણનું પુંકેસરથી સ્ત્રીકેસર સુધીનું સ્થાનાંતરણ છે, જ્યારે ફલન એ નર અને માદા ગેમેટ્સનું સંલગ્નતા છે.
30. વનસ્પતિમાં લિંગી પ્રજનનના તબક્કાઓ ક્રમમાં જણાવો.
Show the answer
લિંગી પ્રજનનના તબક્કાઓ: પરાગનયન → ફલન → યુગ્મનજ રચના → ભ્રૂણ વિકાસ → બીજ રચના → ફળ રચના → બીજનું અંકુરણ → નવી વનસ્પતિ.
31. વાનસ્પતિક પ્રજનનના ફાયદા જણાવો.
Show the answer
વાનસ્પતિક પ્રજનનના ફાયદા: ઝડપી પ્રજનન, માતૃ વનસ્પતિના ગુણધર્મો જળવાય છે, અને બીજ વિના નવી વનસ્પતિ ઉગાડી શકાય છે.
32. વાનસ્પતિક પ્રજનનના ગેરફાયદા જણાવો.
Show the answer
વાનસ્પતિક પ્રજનનના ગેરફાયદા: નવી જાતોનું નિર્માણ થતું નથી, રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી થાય છે, અને વૈવિધ્યતા ઘટે છે.
33. લિંગી પ્રજનનના ફાયદા જણાવો.
Show the answer
લિંગી પ્રજનનના ફાયદા: નવી જાતોનું નિર્માણ થાય છે, વૈવિધ્યતા વધે છે, અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે.
34. એકલિંગી ફૂલ એટલે શું?
Show the answer
એકલિંગી ફૂલ એ ફૂલ છે જેમાં કેવળ નર અથવા કેવળ માદા પ્રજનન અંગ હોય છે. ઉદાહરણ: કોળું, તરબૂચ.
35. દ્વિલિંગી ફૂલ એટલે શું?
Show the answer
દ્વિલિંગી ફૂલ એ ફૂલ છે જેમાં નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગ હોય છે. ઉદાહરણ: સરસવ, ગુલાબ.
36. પરાગનયનમાં જંતુઓની ભૂમિકા શું છે?
Show the answer
જંતુઓ જેવા કે મધમાખી, પતંગિયા ફૂલો પર બેસે છે અને પરાગકણને એક ફૂલથી બીજા ફૂલ સુધી પહોંચાડે છે, જેનાથી પરાગનયન થાય છે.
37. પવન દ્વારા પરાગનયન કેવી રીતે થાય છે?
Show the answer
પવન દ્વારા પરાગનયનમાં હલકા પરાગકણ પવન સાથે ઉડીને બીજા ફૂલોની કૂકી સુધી પહોંચે છે. ઉદાહરણ: ઘઉં, મકાઈ.
38. પાણી દ્વારા પરાગનયન કેવી રીતે થાય છે?
Show the answer
પાણી દ્વારા પરાગનયનમાં પરાગકણ પાણીની સપાટી પર તરીને બીજા ફૂલો સુધી પહોંચે છે. ઉદાહરણ: વોટર લિલી, હાઇડ્રિલા.
39. બીજના અંકુરણમાં પાણીની શું ભૂમિકા છે?
Show the answer
પાણી બીજના આવરણને ભીનું કરે છે, જેથી બીજ ફૂલે છે અને ભ્રૂણનો વિકાસ શરૂ થાય છે.
40. બીજના અંકુરણમાં હવાની શું ભૂમિકા છે?
Show the answer
હવામાંથી ઓક્સિજન બીજના શ્વસન માટે જરૂરી છે, જે ભ્રૂણને વિકસવા માટે ઊર્જા પ્રદાન કરે છે.
41. બીજના અંકુરણમાં તાપમાનની શું ભૂમિકા છે?
Show the answer
યોગ્ય તાપમાન બીજમાં થતી જૈવિક પ્રક્રિયાઓને ઝડપી બનાવે છે અને અંકુરણ માટે જરૂરી છે.
42. બીજના અંકુરણમાં પ્રકાશની શું ભૂમિકા છે?
Show the answer
કેટલાક બીજને અંકુરણ માટે પ્રકાશની જરૂર પડે છે, પરંતુ ઘણા બીજ અંધારામાં પણ અંકુરણ પામે છે. પ્રકાશ મુખ્યત્વે અંકુરણ પછીના વિકાસ માટે જરૂરી છે.
43. વનસ્પતિમાં પ્રજનનનું મહત્વ શું છે?
Show the answer
વનસ્પતિમાં પ્રજનનનું મહત્વ: વનસ્પતિની જાતિનું જતન, નવી વનસ્પતિઓનું નિર્માણ, ખાદ્ય પદાર્થોનું ઉત્પાદન અને પર્યાવરણીય સંતુલન.
44. બીજના અંકુરણમાં તાપમાનની શું ભૂમિકા છે?
Show the answer
બીજના અંકુરણ માટે યોગ્ય (સામાન્ય રીતે ઉષ્ણ) તાપમાન જરૂરી છે. વધુ ઠંડું કે વધુ ગરમ તાપમાન અંકુરણને અટકાવે છે, કારણ કે યોગ્ય તાપમાનમાં જ બીજની અંદરની ચયાપચયની ક્રિયાઓ ઝડપી બને છે.
45. બીજના અંકુરણ દરમિયાન બીજના કયા ભાગમાંથી શું બને છે?
Show the answer
અંકુરણ વખતે બીજપત્ર (cotyledon) ખોરાક પૂરો પાડે છે, મૂળાંક (radicle) માંથી મૂળ બને છે અને પ્રાંકુર (plumule) માંથી થડ તથા પાન બને છે.
46. બીજમાં ખોરાક ક્યાં સંગ્રહિત રહે છે?
Show the answer
બીજમાં ખોરાક મુખ્યત્વે બીજપત્ર (cotyledon) માં સંગ્રહિત રહે છે; કેટલાક બીજમાં તે અંતબીજપોષ (endosperm) માં પણ સંગ્રહિત હોય છે. આ ખોરાક અંકુરણ વખતે વપરાય છે.
47. સ્વપરાગનયન (self-pollination) એટલે શું?
Show the answer
જ્યારે પરાગકણ એ જ ફૂલના સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર, અથવા એ જ વનસ્પતિના બીજા ફૂલના પરાગાસન પર પડે, ત્યારે તેને સ્વપરાગનયન કહે છે.
48. પરપરાગનયન (cross-pollination) એટલે શું?
Show the answer
જ્યારે પરાગકણ એક વનસ્પતિના ફૂલમાંથી બીજી, અલગ વનસ્પતિના ફૂલના પરાગાસન પર પડે, ત્યારે તેને પરપરાગનયન કહે છે. આ માટે પવન, પાણી કે જંતુઓ જેવા માધ્યમોની મદદ લેવાય છે.
49. ફળ એટલે શું અને તે કઈ રચનામાંથી બને છે?
Show the answer
ફલન પછી અંડાશય (ovary) મોટું થઈને ફળ બને છે. ફળ એ પરિપક્વ અંડાશય છે જેમાં બીજ રક્ષિત રહે છે અને તે બીજના વિસ્તરણમાં મદદ કરે છે.
50. વનસ્પતિના મૂળ, થડ અને પાન કઈ પેશીમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે?
Show the answer
વનસ્પતિના મૂળ, થડ અને પાન વિભાજનશીલ પેશી (meristematic tissue) ના કોષોના વિભાજન અને વૃદ્ધિ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે; આ પેશી વનસ્પતિના વૃદ્ધિ બિંદુઓ પર આવેલી હોય છે.
51. બીજનું અંકુરણ શરૂ થતાં સૌપ્રથમ કયો ભાગ બહાર આવે છે?
Show the answer
બીજનું અંકુરણ શરૂ થતાં સૌપ્રથમ મૂળાંક (radicle) બહાર નીકળીને મૂળ બનાવે છે, જે બીજને જમીનમાં જમાવે છે અને પાણી તથા ખનિજો શોષે છે; ત્યારપછી પ્રાંકુર (plumule) માંથી થડ અને પાન વિકસે છે.
Your notes can be a kit like these
Every kit here was made from real study material. Point Veda at a chapter, a PDF, a photo or a link and get notes, flashcards, practice MCQs, games and a scored test — free, in 42 languages.
- Chapter notes
- Flashcards
- Practice MCQs
- Scored tests
- Exam prep
Get Veda free See what students get
Free to start · No ads · Works in 42 languages