Kit Library / Science / રસાયણવિજ્ઞાન અને જીવવિજ્ઞાન

⚡ Topic Learning Kit

બળતણ, પદાર્થના ફેરફારો અને પાચનતંત્ર

Gujarati 22 leveled MCQs 16 flashcards 9 games Free

Shared by a Veda learner · Generated with Veda AI

Veda Bites

The whole idea, one bite at a time

Veda Bites are swipeable micro-lessons — each one teaches exactly one idea. The bites below come from this kit — swipe through them in the app.

💡 Key Idea

આદર્શ બળતણના ચાર ગુણધર્મો

સારું બળતણ એ જે ઓછું પ્રદૂષણ કરે.

આદર્શ બળતણ એવું હોવું જોઈએ જે ઊર્જા આપે પણ પર્યાવરણને નુકસાન ન કરે.

↳ આદર્શ બળતણ ઊર્જા-કાર્યક્ષમ અને પ્રદૂષણ-મુક્ત હોવું જોઈએ.

⭐ Important Fact

અપૂર્ણ દહનથી કાર્બન મોનોક્સાઇડ જોખમ

બંધ રૂમમાં કોલસો સળગાવવો જીવલેણ.

બળતણના અપૂર્ણ દહનથી કાર્બન મોનોક્સાઇડ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે, જે ખૂબ જ ઝેરી છે.

↳ અપૂર્ણ દહન હંમેશા ઝેરી CO ઉત્પન્ન કરે છે, તેથી જાગૃત રહેવું.

🌍 Real World

એસિડ વરસાદ: ઉદ્યોગોનું પરિણામ

પેટ્રોલ-ડીઝલનો ધુમાડો વરસાદને એસિડ બનાવે.

પેટ્રોલ એન્જિન નાઇટ્રોજનના ઓક્સાઇડ ઉત્પન્ન કરે છે, જે વરસાદના પાણી સાથે ભળીને એસિડ વરસાદ બનાવે છે.

↳ એસિડ વરસાદ મુખ્યત્વે ઔદ્યોગિક દહનના ઓક્સાઇડને કારણે થાય છે.

📖 Definition

ભૌતિક ફેરફાર શું છે?

આકાર બદલાય, પદાર્થ નહીં.

↳ ભૌતિક ફેરફારમાં પદાર્થની ઓળખ જળવાઈ રહે છે.

📖 Definition

રાસાયણિક ફેરફાર શું છે?

નવો પદાર્થ બને, જૂનો મટે.

↳ રાસાયણિક ફેરફાર ઉલટાવી શકાતા નથી અને નવા પદાર્થ બનાવે છે.

⚖️ Comparison

ભૌતિક vs રાસાયણિક ફેરફાર

બે ફેરફાર, એક તફાવત.

↳ ભૌતિક ફેરફાર ઉલટાવી શકાય, રાસાયણિક ફેરફાર ઉલટાવી શકાતો નથી.

➗ Formula

કાટનું રાસાયણિક સૂત્ર

લોખંડનો કાટ એ હાઇડ્રેટેડ આયર્ન ઓક્સાઇડ છે.

લોખંડને કાટ લાગવો એ રાસાયણિક ફેરફાર છે જેમાં લોખંડ ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાટ બનાવે છે.

↳ કાટ એ લોખંડનું ઓક્સિડેશન છે, જે Fe₂O₃·xH₂O બનાવે છે.

⚙️ Process

કાટ અટકાવવાના ઉપાયો

ઓક્સિજન અને પાણીને દૂર રાખો, કાટ નહીં લાગે.

↳ કાટ અટકાવવા માટે લોખંડને ઓક્સિજન અને ભેજથી બચાવવો જરૂરી છે.

📖 Definition

રેસા એટલે શું?

પાતળા તાંતણા જે કાપડ બનાવે.

રેસા બે પ્રકારના હોય છે: કુદરતી રેસા (વનસ્પતિ અને પ્રાણી સ્રોત) અને કૃત્રિમ રેસા (માનવસર્જિત).

↳ રેસા કાપડના મૂળભૂત એકમો છે, જે કુદરતી કે કૃત્રિમ હોઈ શકે.

💡 Key Idea

કુદરતી રેસાના પ્રકાર

વનસ્પતિ અને પ્રાણી, બંને રેસા આપે.

↳ કુદરતી રેસા વનસ્પતિ કે પ્રાણીમાંથી મળે છે.

⭐ Important Fact

ખાદી અને ગ્રામોદ્યોગ મંડળ

1956માં ખાદીને પ્રોત્સાહન મળ્યું.

ભારત સરકારે ઈ.સ. 1956માં ખાદી અને ગ્રામોદ્યોગ મંડળની સ્થાપના કરી, જેથી ખાદીને લોકપ્રિય બનાવી શકાય અને તેના ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન મળે.

↳ ખાદી ભારતની પરંપરાગત હસ્તઉદ્યોગ છે, જેને સરકારી ટેકો છે.

🌍 Real World

ઊનના સ્રોત: યાક, લામા, ઊંટ

ઠંડા પ્રદેશોમાં ઊન આપતા પ્રાણીઓ.

↳ વિવિધ પ્રાણીઓ વિવિધ પ્રકારનું ઊન આપે છે, જે ઠંડા પ્રદેશોમાં મહત્વપૂર્ણ છે.

⚙️ Process

ઊનમાંથી રેસા બનાવવાની પ્રક્રિયા

ઊનને ધોવાથી લઈને કાંતવા સુધી.

↳ ઊનને યોગ્ય પ્રક્રિયા દ્વારા રેસામાં ફેરવવામાં આવે છે.

📖 Definition

રેશમ: પ્રાણીજ રેસા

રેશમના કીડા રેશમ બનાવે.

રેશમનો ઉદ્યોગ ભારતમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, ખાસ કરીને કર્ણાટક, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુમાં.

↳ રેશમ એ ઉમદા પ્રાણીજ રેસા છે, જે રેશમના કીડાઓમાંથી મળે છે.

⚖️ Comparison

કૃત્રિમ રેસા: રેયોન vs નાયલોન

રેયોન લાકડામાંથી, નાયલોન કોલસામાંથી.

↳ રેયોન કુદરતી સેલ્યુલોઝમાંથી બને છે, જ્યારે નાયલોન સંપૂર્ણ સંશ્લેષિત છે.

⭐ Important Fact

નાયલોનની શોધ અને ઉપયોગ

નાયલોન સ્ટીલ કરતાં મજબૂત.

નાયલોન સૌપ્રથમ સંપૂર્ણ સંશ્લેષિત રેસા હતા, જે 1931માં બનાવવામાં આવ્યા. તે કોલસો, પાણી અને હવામાંથી બને છે.

↳ નાયલોન એ ઔદ્યોગિક અને ઘરેલું બંને ઉપયોગો માટે ખૂબ મજબૂત કૃત્રિમ રેસા છે.

💡 Key Idea

પોલિએસ્ટર અને તેના મિશ્રણ

પોલિએસ્ટર + ઊન = પોલિવૂલ.

↳ પોલિએસ્ટરને અન્ય રેસાઓ સાથે મિશ્ર કરીને વિવિધ ગુણધર્મોવાળા કાપડ બનાવાય છે.

📖 Definition

થર્મોપ્લાસ્ટિક vs થર્મોસેટિંગ પ્લાસ્ટિક

ગરમ કરો, આકાર બદલો.

Smart notes

What you'll study, topic by topic

1

બળતણ, પદાર્થના ફેરફારો અને પાચનતંત્ર

20 min

આ પ્રકરણમાં આદર્શ બળતણના ગુણધર્મો, બળતણના દહનની અસરો, ભૌતિક અને રાસાયણિક ફેરફારો, કાટ, રેસા, કૃત્રિમ રેસા, પ્લાસ્ટિક અને માનવ પાચનતંત્રના અંગોની વિગતવાર સમજૂતી આપવામાં આવી છે.

  • આદર્શ બળતણ: તરત ઉપલબ્ધ, સસ્તું, મધ્યમ દરે દહન, વધુ ઉષ્મા, અનિચ્છનીય અવશેષ નહીં.
  • બળતણના અપૂર્ણ દહનથી કાર્બન કણો ઉત્પન્ન થાય છે જે શ્વાસ રોગ અને અસ્થમા કરે છે.
  • અપૂર્ણ દહનથી કાર્બન મોનોક્સાઇડ (CO) ઉત્પન્ન થાય છે, જે ઝેરી અને જીવલેણ છે.

Full explanation, worked examples & memory tricks in the app

Leveled MCQ practice

Try the smart MCQs from this kit

All 22 questions, laddered from warm-up to topper-level, each with its answer and the reasoning behind it.

Warm-up · 12 questions

Q1. આદર્શ બળતણના લક્ષણો કયા છે?

Beginner
A ઝેરી અને ધૂમાડો ઉત્પન્ન કરે
B મધ્યમ દરે દહન ન થાય
C મહંગું અને મુશ્કેલ ઉપલબ્ધ
D સસ્તું અને સરળતાથી ઉપલબ્ધ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q2. બળતણના દહનથી કયા વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે?

Beginner
A મેથેન (CH₄)
B કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO₂)
C ઓઝોન (O₃)
D હાઇડ્રોજન (H₂)

Answers and explanations are in the Veda app.

Q3. ભૌતિક ફેરફારનું ઉદાહરણ કયું છે?

Beginner
A કાગળ કાપવું
B લોખંડનું દહન
C ફટાકડાનું ફૂટવું
D લોખંડનું કાટ લાગવું

Answers and explanations are in the Veda app.

Q4. રાસાયણિક ફેરફારનું ઉદાહરણ કયું છે?

Beginner
A જળનું બરફમાં ફેરવવું
B કાગળનું કાપવું
C મીણનું પીગળવું
D લોખંડનું કાટ લાગવું

Answers and explanations are in the Veda app.

Q5. કુદરતી રેસા કઈ છે?

Beginner
A એક્રેલિક
B નાયલોન
C કપાસ
D પોલિએસ્ટર

Answers and explanations are in the Veda app.

Q6. પાચનતંત્રમાં કયા અંગોનો સમાવેશ થાય છે?

Beginner
A આંખ, કાન, નાક
B હૃદય, ફેફસા, યકૃત
C મુખ, જઠર, નાનું આંતરડું
D મગજ, કિડની, પેંચ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q7. યકૃતનું મુખ્ય કાર્ય શું છે?

Beginner
A પ્રોટીનનું પાચન
B કાર્બોહાઇડ્રેટનું પાચન
C દૂધનું પાચન
D પિત્તરસનો સ્રાવ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q8. મળાશયમાં શું થાય છે?

Beginner
A ખોરાકનું પાચન
B અપાચિત ખોરાકનું સંગ્રહ
C ખોરાકનું ગળવું
D પિત્તરસનું સ્રાવ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q9. જઠરમાં કઈ એસિડ હાજર છે?

Beginner
A સલ્ફ્યુરિક એસિડ
B ફોસ્ફોરિક એસિડ
C નાઇટ્રિક એસિડ
D હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q10. મોટું આંતરડું શું કરે છે?

Beginner
A પાણી અને ક્ષારનું શોષણ
B પ્રોટીનનું પાચન
C પિત્તરસનું સ્રાવ
D ખોરાકનું પાચન

Answers and explanations are in the Veda app.

Q11. લોખંડને કાટ લાગવાની પ્રક્રિયા શું છે?

Beginner
A ખોરાકનું પાચન
B ઓક્સિજન અને પાણીની હાજરી
C જળની ઉણપ
D તાપમાનની વધારાની જરૂર

Answers and explanations are in the Veda app.

Q12. લોખંડને કાટ લાગવાનું રાસાયણિક સૂત્ર $Fe_2O_3 \cdot xH_2O$ છે અને તેના માટે ઓક્સિજન અને પાણીની હાજરી અનિવાર્ય છે.

Beginner
A True
B False

Answers and explanations are in the Veda app.

Building up · 5 questions

Q13. આદર્શ બળતણના લક્ષણોમાંથી કયું લક્ષણ નથી?

Intermediate
A તે ધૂમાડો ઉત્પન્ન કરે
B તે સસ્તું હોય
C તે મધ્યમ દરે સારી રીતે દહન પામે
D તે સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય

Answers and explanations are in the Veda app.

Q14. બળતણના દહનથી કયા વાયુનું ઉત્પન્ન થવું સૌથી વધુ જોખમી છે?

Intermediate
A કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO₂)
B નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ (NOx)
C કાર્બન મોનોક્સાઇડ (CO)
D સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ (SO₂)

Answers and explanations are in the Veda app.

Q15. ભૌતિક ફેરફાર અને રાસાયણિક ફેરફાર વચ્ચેનો મુખ્ય અંતર શું છે?

Intermediate
A ભૌતિક ફેરફારમાં નવો પદાર્થ બને છે
B રાસાયણિક ફેરફાર ઉલટાવી શકાય છે
C ભૌતિક ફેરફારમાં પદાર્થની ઓળખ બદલાય છે
D રાસાયણિક ફેરફારમાં નવો પદાર્થ બને છે

Answers and explanations are in the Veda app.

Q16. યકૃતનું મુખ્ય કાર્ય શું છે?

Intermediate
A કાર્બોદિતનું શોષણ
B પિત્તરસનું સ્રાવ
C જઠરમાં એસિડિક માધ્યમ પૂરું પાડવું
D ખોરાકનું પાચન

Answers and explanations are in the Veda app.

Q17. કયા પ્રકારના રેસા માનવસર્જિત છે?

Intermediate
A ઊન
B કપાસ
C નાયલોન
D રેશમ

Answers and explanations are in the Veda app.

Topper level · 5 questions

Q18. આદર્શ બળતણના લક્ષણોમાંથી કયું લક્ષણ છે જે તેને અન્ય બળતણોથી અલગ કરે છે?

Advanced
A તે સસ્તું નથી
B તેમાં ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા વધુ હોય છે
C તેમાં વધુ ધૂમાડો ઉત્પન્ન થાય છે
D તેનું દહન ધીમું હોય છે

Answers and explanations are in the Veda app.

Q19. જ્યારે લાકડું અને કોલસો દહન થાય છે, ત્યારે કયા પ્રકારના ઝેરી વાયુઓ ઉત્પન્ન થાય છે?

Advanced
A કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO₂)
B કાર્બન મોનોક્સાઇડ (CO)
C નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ (NOx)
D સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ (SO₂)

Answers and explanations are in the Veda app.

Q20. પાચનતંત્રમાં જઠરનું મુખ્ય કાર્ય શું છે?

Advanced
A જઠરમાં બેક્ટેરિયાનો નાશ
B પાણીનું શોષણ
C જઠરમાં પિત્તરસનું સ્રાવ
D ખોરાકનું પાચન

Answers and explanations are in the Veda app.

Q21. કાટ લાગવાની પ્રક્રિયામાં કયા પદાર્થોની હાજરી અનિવાર્ય છે?

Advanced
A ઓક્સિજન અને પાણી
B ફોસ્ફેટ
C કાર્બન ડાયોક્સાઇડ
D હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q22. યકૃતમાં કયા પ્રકારના ઉત્સેચકનું સ્રાવ થાય છે જે ખોરાકના પાચનમાં મદદ કરે છે?

Advanced
A એમાઇલેઝ
B લાઇપેઝ
C ટ્રિપ્સિન
D પિત્તરસ

Answers and explanations are in the Veda app.

Flashcards

Tap a card to flip it

16 flashcards in this kit — the app reviews them with spaced repetition so the right card returns on the right day.

Learning games

Play your way through this kit

Every game is built from this kit's own content — scores feed your mastery, so playing counts as studying.

🎮

Word Match

Built from this kit's own content

🎮

True False

Built from this kit's own content

🎮

Memory Match

Built from this kit's own content

🎮

Flashcard Battle

Built from this kit's own content

🎮

Speed Quiz

Built from this kit's own content

🎮

Guess Term

Built from this kit's own content

🎮

Sequence Builder

Built from this kit's own content

🎮

Categorization

Built from this kit's own content

🎮

Revision Battle

Built from this kit's own content

Playable in the app

Study it properly — free, in the app

The full Veda Bites deck, complete notes, spaced-repetition flashcards, leveled MCQs, tests and games for this kit — plus Daily Facts and the Arena, every day.