Kit Library / Science / વનસ્પતિ વિજ્ઞાન / જીવવિજ્ઞાન

⚡ Topic Learning Kit

પ્રકાશસંશ્લેષણ (Photosynthesis)

Gujarati 19 leveled MCQs 20 flashcards 9 games Free

19 MCQs → 20 Flashcards → 15 Quick Revision →

Study this kit in the app Browse more kits →

Shared by a Veda learner · Generated with Veda AI

Veda Bites

The whole idea, one bite at a time

Veda Bites are swipeable micro-lessons — each one teaches exactly one idea. The bites below come from this kit — swipe through them in the app.

💡 Key Idea

પ્રકાશસંશ્લેષણ: પ્રકાશ ઊર્જાનું રાસાયણિક ઊર્જામાં રૂપાંતર

પ્રકાશ ઊર્જા ખોરાકમાં ફેરવાય છે!

પ્રકાશસંશ્લેષણ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં સૂર્યપ્રકાશની ઊર્જા નો ઉપયોગ કરીને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણી માંથી ગ્લુકોઝ (ખોરાક) અને ઓક્સિજન બનાવવામાં આવે છે.

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણ સૂર્ય ઊર્જાને ખોરાકની રાસાયણિક ઊર્જામાં ફેરવે છે.

📖 Definition

પ્રકાશસંશ્લેષણની વ્યાખ્યા

એક વાક્યમાં સમજો!

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણ = પ્રકાશ + CO₂ + પાણી → ગ્લુકોઝ + ઓક્સિજન.

⚙️ Process

પ્રકાશસંશ્લેષણની બે મુખ્ય ક્રિયાઓ

બે તબક્કા, એક પ્રક્રિયા!

↳ પ્રકાશ-ક્રિયા ઊર્જા પકડે છે, કેલ્વિન ચક્ર ખોરાક બનાવે છે.

⭐ Important Fact

ક્યાં થાય છે? — ક્લોરોપ્લાસ્ટ

લીલા રંગનું કારખાનું!

↳ ક્લોરોપ્લાસ્ટમાં ક્લોરોફિલ પ્રકાશ શોષીને પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે.

➗ Formula

સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ

6-6-1-6 નો નિયમ યાદ રાખો!

નોંધ: પ્રકાશ-ક્રિયામાં 12 H₂O વપરાય છે, જેમાંથી 6 પાણી પાછું બને છે — તેથી ચોખ્ખું સમીકરણ 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ છે.

↳ સંતુલિત સમીકરણમાં દરેક તત્વની સંખ્યા બંને બાજુ સમાન હોય.

✏️ Example

વાસ્તવિક ઉદાહરણ: વૃક્ષ અને સૂર્યપ્રકાશ

વૃક્ષ ખરેખર શું ખાય છે?

↳ વનસ્પતિ સ્વયંપોષી (autotroph) છે — પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે.

🌍 Real World

પૃથ્વી પર જીવનનો આધાર

દરેક શ્વાસ આ પ્રક્રિયાનો આભાર!

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણ વિના પૃથ્વી પર જીવન શક્ય નથી.

⚠️ Common Mistake

સામાન્ય ભૂલ: ઓક્સિજન CO₂ માંથી આવે છે?

ઓક્સિજન ક્યાંથી આવે છે?

↳ ઓક્સિજનનો સ્રોત પાણી છે, કાર્બન ડાયોક્સાઇડ નહીં.

⚖️ Comparison

પ્રકાશ-ક્રિયા vs કેલ્વિન ચક્ર

બે ક્રિયાઓમાં ફરક સમજો!

↳ પ્રકાશ-ક્રિયા ઊર્જા બનાવે, કેલ્વિન ચક્ર ખોરાક બનાવે.

🧠 Memory Trick

યાદ રાખવાની યુક્તિ

સરળ શબ્દોમાં યાદ રાખો!

↳ સમીકરણના ગુણોત્તર 6:6:1:6 યાદ રાખો.

🎯 Exam Tip

પરીક્ષા માટે મુખ્ય મુદ્દા

પરીક્ષામાં આ લખો!

↳ સમીકરણ + સ્થળ + તફાવત = પૂરા માર્ક્સ.

❓ Did You Know

શું તમે જાણો છો?

રાત્રે પણ શ્વાસ ચાલે છે!

વનસ્પતિ દિવસ-રાત શ્વસન કરે છે, પરંતુ પ્રકાશસંશ્લેષણ ફક્ત પ્રકાશમાં જ થાય છે. દિવસે પ્રકાશસંશ્લેષણ શ્વસન કરતાં વધુ ઝડપી હોવાથી ચોખ્ખો ઓક્સિજન છૂટો થાય છે.

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણ ફક્ત પ્રકાશમાં, શ્વસન હંમેશા.

🛠️ Application

માનવ ઉપયોગો

ખેતીમાં કેવી રીતે મદદ કરે?

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણ સમજવાથી ખેતી અને પર્યાવરણ બંનેને ફાયદો.

🚫 Warning

ધ્યાનમાં રાખો: કેલ્વિન ચક્ર 'અંધારું' નથી

અંધારું ચક્ર નથી!

↳ 'ડાર્ક' નો અર્થ પ્રકાશની સીધી જરૂર નથી, રાત્રે થાય નહીં.

💡 Prerequisite

પહેલા આ જાણો

શરૂ કરતા પહેલા!

↳ કોષ અને ક્લોરોપ્લાસ્ટની સમજ પ્રકાશસંશ્લેષણ સમજવા માટે પાયો છે.

Smart notes

What you'll study, topic by topic

પ્રકાશસંશ્લેષણ (Photosynthesis)

15 min

પ્રકાશસંશ્લેષણ એ વનસ્પતિઓ દ્વારા પ્રકાશ ઊર્જાને રાસાયણિક ઊર્જામાં ફેરવવાની પ્રક્રિયા છે, જેમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીમાંથી ગ્લુકોઝ અને ઓક્સિજન બને છે. આ પ્રક્રિયા ક્લોરોપ્લાસ્ટમાં રહેલા ક્લોરોફિલ દ્વારા થાય છે અને પૃ…

પ્રકાશસંશ્લેષણ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં વનસ્પતિ સૂર્યપ્રકાશની ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને CO₂ અને પાણીમાંથી ગ્લુકોઝ અને ઓક્સિજન બનાવે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણનું સામાન્ય સમીકરણ: $6CO_2 + 6H_2O \rightarrow C_6H_{12}O_6 + 6O_2$ (પ્રકાશ ઊર્જાની હાજરીમાં).
પ્રકાશસંશ્લેષણ બે તબક્કામાં થાય છે: પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા (થાયલાકોઇડ પટલમાં) અને કેલ્વિન ચક્ર (સ્ટ્રોમામાં).

Full explanation, worked examples & memory tricks in the app

Leveled MCQ practice

Try the smart MCQs from this kit

All 19 questions, laddered from warm-up to topper-level, each with its answer and the reasoning behind it.

Warm-up · 7 questions

Q1. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં વનસ્પતિ કઈ ઊર્જાનો ઉપયોગ કરે છે?

Beginner

A પાણીની ગતિ ઊર્જા

B જમીનની ગરમી

C સૂર્યપ્રકાશની ઊર્જા

D પવનની ઊર્જા

Show the answer

C · સૂર્યપ્રકાશની ઊર્જા

પ્રકાશસંશ્લેષણ સૂર્યપ્રકાશની ઊર્જાને રાસાયણિક ઊર્જામાં ફેરવે છે.

Q2. પ્રકાશસંશ્લેષણનું મુખ્ય ઉત્પાદન કયું છે?

Beginner

A ચરબી

B વિટામિન

C ગ્લુકોઝ

D પ્રોટીન

Show the answer

C · ગ્લુકોઝ

પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ગ્લુકોઝ ($C_6H_{12}O_6$) અને ઓક્સિજન બને છે.

Q3. ક્લોરોફિલ કયા રંગના પ્રકાશને પરાવર્તિત કરે છે?

Beginner

A લાલ

B પીળા

C લીલા

D ભૂરા

Show the answer

C · લીલા

ક્લોરોફિલ લીલા પ્રકાશને પરાવર્તિત કરે છે, તેથી પાન લીલા દેખાય છે.

Q4. પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા ક્યાં થાય છે?

Beginner

A સ્ટ્રોમામાં

B માઇટોકોન્ડ્રિયામાં

C થાયલાકોઇડ પટલમાં

D કોષરસમાં

Show the answer

C · થાયલાકોઇડ પટલમાં

પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા ક્લોરોપ્લાસ્ટના થાયલાકોઇડ પટલમાં થાય છે.

Q5. પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે નીચેનામાંથી કઈ જોડી જરૂરી છે?

Beginner

A CO₂ અને O₂

B નાઇટ્રોજન અને પાણી

C O₂ અને ગ્લુકોઝ

D CO₂ અને પાણી

Show the answer

D · CO₂ અને પાણી

પ્રકાશસંશ્લેષણમાં CO₂ અને પાણી કાચા માલ તરીકે વપરાય છે.

Q6. પાનમાં CO₂ કયા માધ્યમથી પ્રવેશે છે?

Beginner

A ફ્લોએમ

B ઝાયલમ

C ક્યુટિકલ

D સ્ટોમેટા

Show the answer

D · સ્ટોમેટા

સ્ટોમેટા દ્વારા CO₂ પાનમાં પ્રવેશે છે અને O₂ બહાર નીકળે છે.

Q7. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ઉત્પન્ન થતો ઓક્સિજન પાણીના અણુઓના વિભાજન (ફોટોલિસિસ)માંથી આવે છે, CO₂માંથી નહીં.

Beginner

A True

B False

Show the answer

A · True

પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ઉત્પન્ન થતો ઓક્સિજન પાણીના અણુઓના વિભાજન (ફોટોલિસિસ)માંથી આવે છે, CO₂માંથી નહીં.

Building up · 7 questions

Q8. કેલ્વિન ચક્રમાં CO₂ નું ફિક્સેશન કયો એન્ઝાઇમ કરે છે?

Intermediate

A કેટાલેઝ

B રુબિસ્કો

C એમાઇલેઝ

D પેપ્સિન

Show the answer

B · રુબિસ્કો

રુબિસ્કો એન્ઝાઇમ CO₂ ને સ્વીકારે છે અને કાર્બન ફિક્સેશન કરે છે.

Q9. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ઓક્સિજન કયા અણુમાંથી મુક્ત થાય છે?

Intermediate

A પાણી

B કાર્બન ડાયોક્સાઇડ

C ATP

D ગ્લુકોઝ

Show the answer

A · પાણી

પાણીના વિભાજન (ફોટોલિસિસ) દરમિયાન ઓક્સિજન મુક્ત થાય છે.

Q10. કેલ્વિન ચક્રને સીધા પ્રકાશની જરૂર કેમ નથી?

Intermediate

A તે ATP અને NADPH પર નિર્ભર છે

B તે ફક્ત અંધારામાં થાય છે

C તેને ક્લોરોફિલની જરૂર નથી

D તે સીધા સૂર્યપ્રકાશથી ચાલે છે

Show the answer

A · તે ATP અને NADPH પર નિર્ભર છે

કેલ્વિન ચક્ર પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયામાંથી મળતા ATP અને NADPH વાપરે છે.

Q11. જો પાણીની ઉણપ હોય તો પ્રકાશસંશ્લેષણ પર શું અસર થાય?

Intermediate

A કોઈ ફેર ન પડે

B દર વધે

C ફક્ત કેલ્વિન ચક્ર વધે

D સ્ટોમેટા બંધ થવાથી દર ઘટે

Show the answer

D · સ્ટોમેટા બંધ થવાથી દર ઘટે

પાણીની ઉણપથી સ્ટોમેટા બંધ થાય, CO₂ ઓછું મળે અને દર ઘટે.

Q12. વધુ પડતા તાપમાને પ્રકાશસંશ્લેષણનો દર કેમ ઘટે છે?

Intermediate

A ક્લોરોફિલ વધે છે

B CO₂ વધે છે

C પાણી વધે છે

D એન્ઝાઇમ વિકૃત થાય છે

Show the answer

D · એન્ઝાઇમ વિકૃત થાય છે

ઊંચા તાપમાને એન્ઝાઇમ વિકૃત થવાથી પ્રક્રિયા ધીમી પડે છે.

Q13. પ્રકાશસંશ્લેષણ અને શ્વસન વચ્ચેનો સંબંધ કયો છે?

Intermediate

A એકબીજા પર નિર્ભર પ્રક્રિયાઓ

B બંને ફક્ત રાત્રે થાય

C બંને ફક્ત દિવસે થાય

D એકબીજાથી સ્વતંત્ર

Show the answer

A · એકબીજા પર નિર્ભર પ્રક્રિયાઓ

પ્રકાશસંશ્લેષણ ખોરાક અને O₂ આપે, શ્વસન CO₂ અને H₂O આપે.

Q14. પ્રકાશસંશ્લેષણ મુખ્યત્વે પાનની કઈ પેશીમાં થાય છે?

Intermediate

A મેસોફિલ

B ઝાયલમ

C ફ્લોએમ

D એપિડર્મિસ

Show the answer

A · મેસોફિલ

મેસોફિલ પેશીમાં ક્લોરોપ્લાસ્ટ સમૃદ્ધ હોય છે.

Topper level · 5 questions

Q15. પ્રકાશસંશ્લેષણ વૈશ્વિક કાર્બન ચક્રમાં કઈ ભૂમિકા ભજવે છે?

Advanced

A કાર્બનને ફક્ત જમીનમાં દફનાવે છે

B CO₂ મુક્ત કરે છે

C કાર્બન સિંક તરીકે CO₂ લે છે

D કાર્બન ચક્રને અસર કરતું નથી

Show the answer

C · કાર્બન સિંક તરીકે CO₂ લે છે

પ્રકાશસંશ્લેષણ CO₂ ને કાર્બનિક પદાર્થમાં સંગ્રહિત કરે છે, જે કાર્બન સિંક છે.

Q16. એક વૈજ્ઞાનિક નમૂનાના પાનમાં ઓક્સિજન ઉત્પાદન માપે છે. તે જાણવા માંગે છે કે ઓક્સિજન ક્યાંથી આવે છે. નીચેનામાંથી કયો પ્રયોગ સાચો જવાબ આપશે?

Advanced

A તાપમાન ઘટાડીને ઓક્સિજન માપવો

B પ્રકાશની તીવ્રતા વધારીને ઓક્સિજન માપવો

C પાણીમાં કિરણોત્સર્ગી ઓક્સિજન દાખલ કરીને ઉત્પન્ન ઓક્સિજન તપાસવો

D CO₂ માં કિરણોત્સર્ગી કાર્બન દાખલ કરીને ગ્લુકોઝ તપાસવો

Show the answer

C · પાણીમાં કિરણોત્સર્ગી ઓક્સિજન દાખલ કરીને ઉત્પન્ન ઓક્સિજન તપાસવો

ઓક્સિજન પાણીના વિભાજનમાંથી આવે છે, તેથી પાણીમાં કિરણોત્સર્ગી ઓક્સિજન દાખલ કરીને ચકાસી શકાય.

Q17. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ATP અને NADPHનું ઉત્પાદન કયા તબક્કામાં થાય છે?

Advanced

A કેલ્વિન ચક્ર

B પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા

C કાર્બન ફિક્સેશન

D ફોટોલિસિસ

Show the answer

B · પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા

ATP અને NADPHનું ઉત્પાદન પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયામાં થાય છે, જ્યાં સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને આ ઊર્જા સંશ્લેષણ થાય છે.

Q18. કેલ્વિન ચક્રમાં CO₂નું ફિક્સેશન કયું એન્ઝાઇમ કરે છે?

Advanced

A રુબિસ્કો

B ફોસ્ફોરિલેઝ

C એફસીએ

D પેક્સિન

Show the answer

A · રુબિસ્કો

CO₂નું ફિક્સેશન રુબિસ્કો એન્ઝાઇમ દ્વારા થાય છે, જે કેલ્વિન ચક્રમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.

Q19. પ્રકાશસંશ્લેષણના દરને અસર કરતી કઈ પરિબળો વચ્ચેનું સંબંધ છે?

Advanced

A ક્લોરોફિલ અને મેસોફિલ

B તાપમાન અને પાણીની ઉપલબ્ધતા

C પ્રકાશની તીવ્રતા અને CO₂ ની સાંદ્રતા

D ઓક્સિજન અને ગ્લુકોઝ

Show the answer

C · પ્રકાશની તીવ્રતા અને CO₂ ની સાંદ્રતા

પ્રકાશસંશ્લેષણનો દર પ્રકાશની તીવ્રતા અને CO₂ ની સાંદ્રતા પર આધાર રાખે છે, કારણ કે આ બંને પરિબળો પ્રક્રિયાની કાર્યક્ષમતાને અસર કરે છે.

Flashcards

Tap a card to flip it

20 flashcards in this kit — the app reviews them with spaced repetition so the right card returns on the right day.

Learning games

Play your way through this kit

Every game is built from this kit's own content — scores feed your mastery, so playing counts as studying.

🎮

Word Match