યોગ શિક્ષણ

B · ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ

અષ્ટાંગ યોગમાં છેલ્લાં ત્રણ અંગો — ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ — અંતરંગ યોગ કહેવાય છે.

B · છઠ્ઠું

અષ્ટાંગ યોગમાં ધારણા છઠ્ઠું અંગ છે; તે પ્રત્યાહાર પછી અને ધ્યાન પહેલાં આવે છે.

B · યોગદર્શનમાં

મહર્ષિ પતંજલિના યોગદર્શન (યોગસૂત્ર) ગ્રંથમાં અષ્ટાંગ યોગની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.

A · સાતમું

અંતરંગ યોગનાં ત્રણ અંગોમાં ધ્યાન બીજું અંગ છે, અને અષ્ટાંગ યોગમાં તે સાતમું અંગ છે.

C · ચિત્તવૃત્તિ નિરોધ

મહર્ષિ પતંજલિના મતે યોગસાધનાનું પરમ લક્ષ્ય ચિત્તવૃત્તિ નિરોધ છે.

A · True

અંતરંગ યોગનાં ત્રણ અંગોમાં ધારણા પ્રથમ અંગ છે, ત્યારબાદ ધ્યાન અને સમાધિ આવે છે.

C · ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ

અષ્ટાંગ યોગનાં અંતરંગ અંગો 'ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ' છે.

C · ચિત્તને એક જ વિષય પર કેન્દ્રિત કરવું

ધારણા એ ચિત્તને એક જ વિષય પર કેન્દ્રિત કરવાનું કાર્ય છે.

C · ચિત્તની એકાગ્રતા

ધ્યાન એ ચિત્તની એકાગ્રતા અથવા ધ્યાનની સ્થિતિ છે.

B · ચિત્તની વૃત્તિઓનો સંયોગ

સમાધિ એટલે ચિત્તની વૃત્તિઓનો સંપૂર્ણ સંયોગ.

B · ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ

અંતરંગ યોગમાં 'ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ' નો સમાવેશ થાય છે.

B · મહર્ષિ પતંજલિ

ધારણાની વ્યાખ્યા મહર્ષિ પતંજલિએ આપી છે.

C · વિષયની ઓળખ

ધ્યાનની પ્રક્રિયામાં વિષયની ઓળખ મહત્વપૂર્ણ છે.

B · સગુણ સમાધિ

સગુણ સમાધિમાં ધ્યેય વિષયની ઉપસ્થિતિ હોય છે.

D · નિર્ગુણ સમાધિ

સમાધિનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ 'નિર્ગુણ સમાધિ' છે.

B · મહર્ષિ પતંજલિ

'તંત્ર પ્રત્યેકતાનતા ધ્યાનામ્' વ્યાખ્યા મહર્ષિ પતંજલિએ આપી છે.

B · મહર્ષિ પતંજલિએ

'દેશબંધશ્ચિતસ્ય ધારણા:' — ચિત્તને એક દેશ (સ્થાન) પર બાંધવો તે ધારણા — આ વ્યાખ્યા મહર્ષિ પતંજલિએ યોગદર્શનમાં આપી છે.

A · મહર્ષિ પતંજલિએ

ધ્યાનની આ વ્યાખ્યા મહર્ષિ પતંજલિએ યોગસૂત્રમાં આપી છે.

C · પાંચ

ગૌરક્ષ પદ્ધતિમાં ધ્યાનના પાંચ પ્રકારો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

C · પાદસ્થ ધ્યાન

ચરણો (પાદ) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને કારણે તેને પાદસ્થ ધ્યાન કહેવાય છે.

A · સબીજ સમાધિમાં

સબીજ સમાધિમાં ધ્યેય વિષયની ઉપસ્થિતિ રહે છે, જ્યારે નિર્બીજમાં તે નથી હોતી.

B · False

સમાધિ એટલે ચિત્તની વૃત્તિઓનો સંપૂર્ણ નિરોધ, સંયોગ નહીં.

B · નબળું ધ્યાન

નબળું ધ્યાન એ સગુણ ધ્યાનનો પ્રકાર નથી; તે ધ્યાનની અવસ્થા દર્શાવે છે, પ્રકાર નહીં.

C · નબળું ધ્યાન

નબળું ધ્યાન નિર્ગુણ ધ્યાનના પ્રકારોમાંનું એક ગણાય છે; બાકીના ત્રણેય સગુણ ધ્યાનના પ્રકારો છે.

A · નિર્બીજ સમાધિ

નિર્બીજ સમાધિ સમાધિનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ છે, જેમાં ચિત્તની સર્વવૃત્તિઓ ચેષ્ટા રહિત બને છે.

A · ધર્મમેઘ સમાધિ

ધર્મમેઘ સમાધિ કૈવલ્યાવસ્થામાં પ્રવેશ માટેનું અંતિમ દ્વાર મનાય છે.

A · મહર્ષિ યાજ્ઞવલ્ક્ય

જીવાત્મા અને પરમાત્માની સમાનવસ્થાને સમાધિ કહેવાની વ્યાખ્યા મહર્ષિ યાજ્ઞવલ્ક્યે આપી છે.