યોગ શિક્ષણ: 27 MCQs with answers

All 27 multiple-choice questions from this kit, free and with no sign-up.

Warm-up · 16 questions

Q1. અંતરંગ યોગમાં કયા ત્રણ અંગોનો સમાવેશ થાય છે?

Beginner
A યમ, પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર B ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ C આસન, પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર D પ્રાણાયામ, ધારણા, સમાધિ
Show answer & explanation

ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ

અષ્ટાંગ યોગમાં છેલ્લાં ત્રણ અંગો — ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ — અંતરંગ યોગ કહેવાય છે.

Q2. ધારણા અષ્ટાંગ યોગનું કયું અંગ છે?

Beginner
A સાતમું B છઠ્ઠું C પાંચમું D આઠમું
Show answer & explanation

છઠ્ઠું

અષ્ટાંગ યોગમાં ધારણા છઠ્ઠું અંગ છે; તે પ્રત્યાહાર પછી અને ધ્યાન પહેલાં આવે છે.

Q3. મહર્ષિ પતંજલિએ યોગના આઠ અંગોની ચર્ચા કયા ગ્રંથમાં કરી છે?

Beginner
A મહાભારતમાં B યોગદર્શનમાં C હઠયોગ પ્રદીપિકામાં D રામાયણમાં
Show answer & explanation

યોગદર્શનમાં

મહર્ષિ પતંજલિના યોગદર્શન (યોગસૂત્ર) ગ્રંથમાં અષ્ટાંગ યોગની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.

Q4. ધ્યાન એ આંતરંગ યોગનું કેટલામું અંગ છે?

Beginner
A સાતમું B ચોથું C ત્રીજું D છઠ્ઠું
Show answer & explanation

સાતમું

અંતરંગ યોગનાં ત્રણ અંગોમાં ધ્યાન બીજું અંગ છે, અને અષ્ટાંગ યોગમાં તે સાતમું અંગ છે.

Q5. યોગસાધનાનું પરમ લક્ષ્ય શું છે?

Beginner
A સુખપ્રાપ્તિ B સત્યપ્રાપ્તિ C ચિત્તવૃત્તિ નિરોધ D આત્મ-સાક્ષાત્કાર
Show answer & explanation

ચિત્તવૃત્તિ નિરોધ

મહર્ષિ પતંજલિના મતે યોગસાધનાનું પરમ લક્ષ્ય ચિત્તવૃત્તિ નિરોધ છે.

Q6. ધારણા એ અંતરંગ યોગનું પ્રથમ અંગ છે.

Beginner
A True B False
Show answer & explanation

True

અંતરંગ યોગનાં ત્રણ અંગોમાં ધારણા પ્રથમ અંગ છે, ત્યારબાદ ધ્યાન અને સમાધિ આવે છે.

Q7. અષ્ટાંગ યોગનાં અંતરંગ અંગો કયા છે?

Beginner
A ધારણા, પ્રાણાયામ, સાધન B પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર, ધ્યાન C ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ D યમ, નિયમ, આસન
Show answer & explanation

ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ

અષ્ટાંગ યોગનાં અંતરંગ અંગો 'ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ' છે.

Q8. ધારણા શું છે?

Beginner
A યોગના અન્ય અંગો B ધ્યાનની પ્રક્રીયા C ચિત્તને એક જ વિષય પર કેન્દ્રિત કરવું D સમાધિની સ્થિતિ
Show answer & explanation

ચિત્તને એક જ વિષય પર કેન્દ્રિત કરવું

ધારણા એ ચિત્તને એક જ વિષય પર કેન્દ્રિત કરવાનું કાર્ય છે.

Q9. ધ્યાન શું છે?

Beginner
A શરીરનું આરામ B ચિત્તની વૃત્તિઓનો નિયંત્રણ C ચિત્તની એકાગ્રતા D ધારણા અને સમાધિ
Show answer & explanation

ચિત્તની એકાગ્રતા

ધ્યાન એ ચિત્તની એકાગ્રતા અથવા ધ્યાનની સ્થિતિ છે.

Q10. સમાધિનું શું અર્થ છે?

Beginner
A ધ્યાનની પ્રક્રિયા B ચિત્તની વૃત્તિઓનો સંયોગ C અન્ય યોગ પદ્ધતિઓ D ધારણાનું પરિણામ
Show answer & explanation

ચિત્તની વૃત્તિઓનો સંયોગ

સમાધિ એટલે ચિત્તની વૃત્તિઓનો સંપૂર્ણ સંયોગ.

Q11. અંતરંગ યોગમાં કયા ત્રણ અંગોનો સમાવેશ થાય છે?

Beginner
A પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર, ધ્યાન B ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ C ધારણા, પ્રાણાયામ, સાધન D યમ, નિયમ, આસન
Show answer & explanation

ધારણા, ધ્યાન, સમાધિ

અંતરંગ યોગમાં 'ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ' નો સમાવેશ થાય છે.

Q12. ધારણાની વ્યાખ્યા કોણે આપી છે?

Beginner
A ભગવદ ગીતા B મહર્ષિ પતંજલિ C વિદ્યા નંદન D સદગુરુ
Show answer & explanation

મહર્ષિ પતંજલિ

ધારણાની વ્યાખ્યા મહર્ષિ પતંજલિએ આપી છે.

Q13. ધ્યાનની પ્રક્રિયામાં કયું મહત્વનું છે?

Beginner
A શરીરનું આરામ B સમાધિ C વિષયની ઓળખ D ધારણા
Show answer & explanation

વિષયની ઓળખ

ધ્યાનની પ્રક્રિયામાં વિષયની ઓળખ મહત્વપૂર્ણ છે.

Q14. સમાધિની કયા પ્રકારમાં ધ્યેય વિષયની ઉપસ્થિતિ હોય છે?

Beginner
A અન્ય પ્રકાર B સગુણ સમાધિ C સામાન્ય સમાધિ D નિર્ગુણ સમાધિ
Show answer & explanation

સગુણ સમાધિ

સગુણ સમાધિમાં ધ્યેય વિષયની ઉપસ્થિતિ હોય છે.

Q15. સમાધિનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ કયું છે?

Beginner
A સગુણ સમાધિ B સામાન્ય સમાધિ C ધ્યાન D નિર્ગુણ સમાધિ
Show answer & explanation

નિર્ગુણ સમાધિ

સમાધિનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ 'નિર્ગુણ સમાધિ' છે.

Q16. ધ્યાનનો 'તંત્ર પ્રત્યેકતાનતા ધ્યાનામ્' વ્યાખ્યા કોણે આપી છે?

Beginner
A ભગવદ ગીતા B મહર્ષિ પતંજલિ C વિદ્યા નંદન D સદગુરુ
Show answer & explanation

મહર્ષિ પતંજલિ

'તંત્ર પ્રત્યેકતાનતા ધ્યાનામ્' વ્યાખ્યા મહર્ષિ પતંજલિએ આપી છે.

Building up · 6 questions

Q17. ધારણાની 'દેશબંધશ્ચિતસ્ય ધારણા:' વ્યાખ્યા કોણે આપી છે?

Intermediate
A મહાત્મા ગાંધીએ B મહર્ષિ પતંજલિએ C દયાનંદ સરસ્વતીએ D સ્વામી વિવેકાનંદે
Show answer & explanation

મહર્ષિ પતંજલિએ

'દેશબંધશ્ચિતસ્ય ધારણા:' — ચિત્તને એક દેશ (સ્થાન) પર બાંધવો તે ધારણા — આ વ્યાખ્યા મહર્ષિ પતંજલિએ યોગદર્શનમાં આપી છે.

Q18. ધ્યાનનો 'તંત્ર પ્રત્યેકતાનતા ધ્યાનામ્' વ્યાખ્યા કોણે આપી છે?

Intermediate
A મહર્ષિ પતંજલિએ B સ્વામી આત્માનંદે C સ્વામી વિવેકાનંદે D રમણ મહર્ષિએ
Show answer & explanation

મહર્ષિ પતંજલિએ

ધ્યાનની આ વ્યાખ્યા મહર્ષિ પતંજલિએ યોગસૂત્રમાં આપી છે.

Q19. ગૌરક્ષ પદ્ધતિમાં ધ્યાનના કેટલા પ્રકાર છે?

Intermediate
A ચાર B ત્રણ C પાંચ D બે
Show answer & explanation

પાંચ

ગૌરક્ષ પદ્ધતિમાં ધ્યાનના પાંચ પ્રકારો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

Q20. પરમકૃપાળુ પરમાત્માની મૂર્તિનાં ચરણોનું કે સદ્ગુરુનાં ચરણોનું ધ્યાન કરવું તેને કયું ધ્યાન કહે છે?

Intermediate
A નાસાગ્ર ધ્યાન B રૂપસ્થ ધ્યાન C પાદસ્થ ધ્યાન D નબળું ધ્યાન
Show answer & explanation

પાદસ્થ ધ્યાન

ચરણો (પાદ) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને કારણે તેને પાદસ્થ ધ્યાન કહેવાય છે.

Q21. સમાધિના કયા પ્રકારમાં ધ્યેય વિષયની ઉપસ્થિતિ હોય છે?

Intermediate
A સબીજ સમાધિમાં B ધર્મમેઘ સમાધિમાં C અસંપજ્ઞાત સમાધિમાં D નિર્બીજ સમાધિમાં
Show answer & explanation

સબીજ સમાધિમાં

સબીજ સમાધિમાં ધ્યેય વિષયની ઉપસ્થિતિ રહે છે, જ્યારે નિર્બીજમાં તે નથી હોતી.

Q22. સમાધિ એટલે ચિત્તની વૃત્તિઓનો સંપૂર્ણ સંયોગ.

Intermediate
A True B False
Show answer & explanation

False

સમાધિ એટલે ચિત્તની વૃત્તિઓનો સંપૂર્ણ નિરોધ, સંયોગ નહીં.

Topper level · 5 questions

Q23. નીચેનામાંથી સગુણ ધ્યાનનો એક પ્રકાર ખોટો છે, તે શોધી કાઢો.

Advanced
A પાદસ્થ ધ્યાન B નબળું ધ્યાન C પિંડસ્થ ધ્યાન D રૂપસ્થ ધ્યાન
Show answer & explanation

નબળું ધ્યાન

નબળું ધ્યાન એ સગુણ ધ્યાનનો પ્રકાર નથી; તે ધ્યાનની અવસ્થા દર્શાવે છે, પ્રકાર નહીં.

Q24. નીચેના પૈકી નિર્ગુણ ધ્યાનનો પ્રકાર કયો છે?

Advanced
A રૂપસ્થ ધ્યાન B પાદસ્થ ધ્યાન C નબળું ધ્યાન D નાસાગ્ર ધ્યાન
Show answer & explanation

નબળું ધ્યાન

નબળું ધ્યાન નિર્ગુણ ધ્યાનના પ્રકારોમાંનું એક ગણાય છે; બાકીના ત્રણેય સગુણ ધ્યાનના પ્રકારો છે.

Q25. સમાધિનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ કયું છે?

Advanced
A નિર્બીજ સમાધિ B સંપજ્ઞાત સમાધિ C ધર્મમેઘ સમાધિ D સબીજ સમાધિ
Show answer & explanation

નિર્બીજ સમાધિ

નિર્બીજ સમાધિ સમાધિનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ છે, જેમાં ચિત્તની સર્વવૃત્તિઓ ચેષ્ટા રહિત બને છે.

Q26. કૈવલ્યાવસ્થામાં પ્રવેશ માટેનું અંતિમ દ્વાર કયું છે?

Advanced
A ધર્મમેઘ સમાધિ B નિર્બીજ સમાધિ C સંપજ્ઞાત સમાધિ D સબીજ સમાધિ
Show answer & explanation

ધર્મમેઘ સમાધિ

ધર્મમેઘ સમાધિ કૈવલ્યાવસ્થામાં પ્રવેશ માટેનું અંતિમ દ્વાર મનાય છે.

Q27. "જીવાત્મા અને પરમાત્માની સમાનવસ્થાનું નામ સમાધિ છે." સમાધિની આ વ્યાખ્યા કોણે આપી છે?

Advanced
A મહર્ષિ યાજ્ઞવલ્ક્ય B મહર્ષિ વેદવ્યાસે C સ્વામી સ્વરૂપાનંદજીએ D સ્વામી આત્માનંદે
Show answer & explanation

મહર્ષિ યાજ્ઞવલ્ક્ય

જીવાત્મા અને પરમાત્માની સમાનવસ્થાને સમાધિ કહેવાની વ્યાખ્યા મહર્ષિ યાજ્ઞવલ્ક્યે આપી છે.

Make your own

Your notes can be a kit like these

Every kit here was made from real study material. Point Veda at a chapter, a PDF, a photo or a link and get notes, flashcards, practice MCQs, games and a scored test — free, in 42 languages.

  • Chapter notes
  • Flashcards
  • Practice MCQs
  • Scored tests
  • Exam prep

Get Veda free See what students get

Free to start · No ads · Works in 42 languages