Kit Library / Science / जीव विज्ञान

⚡ Topic Learning Kit

પ્રકાશસંશ્લેષણ (Photosynthesis)

Gujarati 15 leveled MCQs 16 flashcards 9 games Free

Shared by a Veda learner · Generated with Veda AI

Veda Bites

The whole idea, one bite at a time

Veda Bites are swipeable micro-lessons — each one teaches exactly one idea. The bites below come from this kit — swipe through them in the app.

💡 Key Idea

પ્રકાશસંશ્લેષણ: જીવનનું ઊર્જા-એન્જિન

સૂર્યપ્રકાશને ખોરાકમાં ફેરવતી પ્રક્રિયા.

પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રકાશ ઊર્જાને રાસાયણિક ઊર્જામાં ફેરવવામાં આવે છે.

↳ આ પ્રક્રિયા પૃથ્વી પરના લગભગ તમામ જીવન માટે ખોરાક અને ઓક્સિજનનો આધાર છે.

➗ Formula

પ્રકાશસંશ્લેષણનું સમીકરણ

છ પ્રકારના અણુ, એક સરખું સમીકરણ.

↳ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ + પાણી + પ્રકાશ ઊર્જા → ગ્લુકોઝ + ઓક્સિજન.

📖 Definition

મુખ્ય ઘટકો અને સ્થળ

ક્યાં અને શું જોઈએ?

↳ ક્લોરોપ્લાસ્ટમાં ક્લોરોફિલ પ્રકાશ શોષે છે, અને સ્ટોમેટા દ્વારા વાયુઓનું વિનિમય થાય છે.

⚙️ Process

પ્રક્રિયાના બે તબક્કા

પ્રકાશ પછી અંધારું — બે તબક્કા.

↳ પ્રકાશ પ્રક્રિયા ઊર્જા પકડે છે; અંધારું પ્રક્રિયા તે ઊર્જાથી ખોરાક બનાવે છે.

⚖️ Comparison

પ્રકાશ પ્રક્રિયા vs અંધારું પ્રક્રિયા

બંને તબક્કા — એક સરખી નજરે.

↳ અંધારું પ્રક્રિયા પ્રકાશ વગર થાય છે, પણ તેને પ્રકાશ પ્રક્રિયાના ATP અને NADPHની જરૂર પડે છે.

⚠️ Common Mistake

અંધારું પ્રક્રિયા = અંધારામાં જ?

અંધારું પ્રક્રિયા રાત્રે થતી નથી!

↳ અંધારું પ્રક્રિયા એટલે પ્રકાશ-સ્વતંત્ર, પણ રાત્રિ-માત્ર નહીં.

⭐ Important Fact

ઓક્સિજનનો સ્રોત

ઓક્સિજન પાણીમાંથી આવે છે!

પ્રકાશસંશ્લેષણમાં મુક્ત થતો ઓક્સિજન કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાંથી નહીં, પરંતુ પાણીના વિભાજન (Photolysis) દ્વારા આવે છે.

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં છોડ $CO_2$ લે છે, પણ $O_2$ પાણીમાંથી છોડે છે.

🌍 Real World

પૃથ્વી પર જીવનનો આધાર

તમે શ્વાસ લો છો — છોડનો આભાર.

↳ છોડ વગર, પૃથ્વી પર ઓક્સિજન આધારિત જીવન શક્ય નથી.

🛠️ Application

ખોરાક શૃંખલાનો પાયો

દરેક ખોરાક છોડથી શરૂ થાય.

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણ દરેક ખોરાક શૃંખલાનો પ્રથમ પગથિયું છે.

🎯 Exam Tip

પરીક્ષામાં યાદ રાખવાની ટિપ

સમીકરણ લખવાનું ભૂલશો નહીં.

↳ સ્થળ, સમીકરણ અને ઓક્સિજનનો સ્રોત — આ ત્રણ પોઈન્ટ પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાય છે.

🧠 Memory Trick

સમીકરણ યાદ રાખવાની યુક્તિ

6-6-1-6 — સંખ્યાઓ યાદ રાખો.

સમીકરણમાં સંખ્યાઓનો ક્રમ યાદ રાખો: 6, 6, 1, 6 — છ $CO_2$, છ $H_2O$, એક ગ્લુકોઝ, છ $O_2$.

↳ 6-6-1-6 ક્રમ યાદ રાખો, સમીકરણ ક્યારેય ભૂલાશે નહીં.

❓ Did You Know

છોડ પણ શ્વાસ લે છે

છોડ દિવસ-રાત શ્વાસ લે છે.

છોડ ચોવીસે કલાક શ્વાસોચ્છવાસ (Respiration) કરે છે, પણ પ્રકાશસંશ્લેષણ ફક્ત દિવસે થાય છે — તેથી દિવસે ઓક્સિજનનું ઉત્પાદન વપરાશ કરતાં વધુ હોય છે.

↳ દિવસે છોડ ઓક્સિજન બનાવે છે; રાત્રે ફક્ત વાપરે છે.

🚫 Warning

પ્રકાશસંશ્લેષણ અને શ્વસન ભેગા ન કરો

બે અલગ પ્રક્રિયાઓ — ગૂંચવાડો નહીં.

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણ = બનાવવું; શ્વસન = તોડવું.

💡 Fun Fact

દરિયાના ફેફસાં

ઓક્સિજનનો અડધો ભાગ દરિયામાંથી.

પૃથ્વીના ઓક્સિજનનો 50% થી વધુ ભાગ ફાયટોપ્લાંકટન (Phytoplankton) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે — જમીનના છોડ નહીં.

↳ દરિયાના નાના લીલા સૂક્ષ્મજીવો પૃથ્વીના અડધા ઓક્સિજનના સ્રોત છે.

💡 Career Relevance

કારકિર્દીમાં ઉપયોગ

ખેતી, ઊર્જા, પર્યાવરણ — બધામાં.

↳ પ્રકાશસંશ્લેષણનું જ્ઞાન ખેતી, ઊર્જા અને પર્યાવરણ ક્ષેત્રોમાં સીધું લાગુ પડે છે.

Smart notes

What you'll study, topic by topic

1

પ્રકાશસંશ્લેષણ (Photosynthesis)

15 min

પ્રકાશસંશ્લેષણ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં લીલા છોડ, શેવાળ અને કેટલાક બેક્ટેરિયા સૂર્યપ્રકાશ, કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીનો ઉપયોગ કરીને ગ્લુકોઝ (ખોરાક) અને ઓક્સિજન બનાવે છે. આ પ્રક્રિયા પૃથ્વી પરના લગભગ તમામ જીવન માટે ઊર્જા અને…

  • પ્રકાશસંશ્લેષણ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં છોડ સૂર્યપ્રકાશની ઊર્જાથી ખોરાક બનાવે છે.
  • સમીકરણ: $6CO_2 + 6H_2O \rightarrow C_6H_{12}O_6 + 6O_2$
  • પ્રકાશસંશ્લેષણ ક્લોરોપ્લાસ્ટમાં થાય છે.

Full explanation, worked examples & memory tricks in the app

Leveled MCQ practice

Try the smart MCQs from this kit

All 15 questions, laddered from warm-up to topper-level, each with its answer and the reasoning behind it.

Warm-up · 5 questions

Q1. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં કયા તત્વોનો ઉપયોગ થાય છે?

Beginner
A કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, મીઠું, અને ઓક્સિજન
B કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, પાણી, અને સૂર્યપ્રકાશ
C મીઠાઈ, પાણી, અને સૂર્યપ્રકાશ
D મીઠું, પાણી, અને હવા

Answers and explanations are in the Veda app.

Q2. ક્લોરોફિલ કયા રંગનો છે?

Beginner
A કાળો
B લાલ
C લીલો
D પીળો

Answers and explanations are in the Veda app.

Q3. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં $CO_2$ કેવી રીતે પ્રવેશે છે?

Beginner
A ફ્લોએમ દ્વારા
B સ્ટોમેટા દ્વારા
C ક્લોરોપ્લાસ્ટ દ્વારા
D ઝાયલમ દ્વારા

Answers and explanations are in the Veda app.

Q4. પ્રકાશસંશ્લેષણનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું છે?

Beginner
A ગ્લુકોઝનું ઉત્પાદન
B જળનું ઉત્સર્જન
C કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું ઉત્સર્જન
D ઓક્સિજનનું ઉત્પાદન

Answers and explanations are in the Veda app.

Q5. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં છૂટતો ઓક્સિજન પાણીના જળવિભાજન (photolysis) થી આવે છે, કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાંથી નહીં.

Beginner
A True
B False

Answers and explanations are in the Veda app.

Building up · 5 questions

Q6. કેલ્વિન ચક્રમાં શું બને છે?

Intermediate
A NADPH
B ઓક્સિજન
C ATP
D ગ્લુકોઝ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q7. પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયામાં કયા અણુઓનું ઉત્પાદન થાય છે?

Intermediate
A ગ્લુકોઝ અને ઓક્સિજન
B ATP અને NADPH
C કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણી
D મીઠું અને પાણી

Answers and explanations are in the Veda app.

Q8. ક્લોરોપ્લાસ્ટમાં કયા ભાગમાં પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા થાય છે?

Intermediate
A સ્ટ્રોમા
B સેલ મેમ્બ્રેન
C સેલ વોલ
D થાયલાકોઇડ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q9. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ઓક્સિજન ક્યાંથી આવે છે?

Intermediate
A હવામાંથી
B ગ્લુકોઝમાંથી
C કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાંથી
D જળવિભાજનમાંથી

Answers and explanations are in the Veda app.

Q10. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં $CO_2$ અને પાણીમાંથી ગ્લુકોઝ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં કયા તબક્કામાં ATP અને NADPH ની જરૂર પડે છે?

Intermediate
A પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયા
B ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન
C જળવિભાજન
D કેલ્વિન ચક્ર

Answers and explanations are in the Veda app.

Topper level · 5 questions

Q11. પ્રકાશસંશ્લેષણ અને શ્વસન વચ્ચેનો તફાવત શું છે?

Advanced
A પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ઊર્જા સંગ્રહાય છે, જ્યારે શ્વસનમાં મુક્ત થાય છે
B શ્વસનમાં ઓક્સિજનની જરૂર નથી
C પ્રકાશસંશ્લેષણ રાતે થાય છે
D પ્રકાશસંશ્લેષણમાં $CO_2$ ની જરૂર નથી

Answers and explanations are in the Veda app.

Q12. પ્રકાશસંશ્લેષણમાં પાણીનું શું થાય છે?

Advanced
A તે ગ્લુકોઝમાં ફેરવાય છે
B તે કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં ફેરવાય છે
C તે ઓક્સિજનમાં ફેરવાય છે
D તે મીઠામાં ફેરવાય છે

Answers and explanations are in the Veda app.

Q13. પ્રકાશસંશ્લેષણને અસર કરતા પરિબળો કયા છે?

Advanced
A ફળ અને શાકભાજી
B મીઠું અને ખોરાક
C મીઠાઈ અને પાણી
D તાપમાન અને પાણી

Answers and explanations are in the Veda app.

Q14. ક્લોરોપ્લાસ્ટમાં કયા ભાગમાં કેલ્વિન ચક્ર થાય છે?

Advanced
A સેલ મેમ્બ્રેન
B સ્ટ્રોમા
C થાયલાકોઇડ
D સેલ વોલ

Answers and explanations are in the Veda app.

Q15. પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયામાં ATP અને NADPH ની રચના માટે કયા તબક્કામાં પાણીનો વિભાજન થાય છે?

Advanced
A રિજનરેશન
B કાર્બોક્સિલેશન
C જળવિભાજન
D રિડક્શન

Answers and explanations are in the Veda app.

Flashcards

Tap a card to flip it

16 flashcards in this kit — the app reviews them with spaced repetition so the right card returns on the right day.

Learning games

Play your way through this kit

Every game is built from this kit's own content — scores feed your mastery, so playing counts as studying.

🎮

Word Match

Built from this kit's own content

🎮

True False

Built from this kit's own content

🎮

Memory Match

Built from this kit's own content

🎮

Flashcard Battle

Built from this kit's own content

🎮

Speed Quiz

Built from this kit's own content

🎮

Guess Term

Built from this kit's own content

🎮

Sequence Builder

Built from this kit's own content

🎮

Categorization

Built from this kit's own content

🎮

Revision Battle

Built from this kit's own content

Playable in the app

Study it properly — free, in the app

The full Veda Bites deck, complete notes, spaced-repetition flashcards, leveled MCQs, tests and games for this kit — plus Daily Facts and the Arena, every day.