તુષ્ટિગુણ વિશ્લેષણ (Utility Analysis) — B.A. Sem-5 અર્થશાસ્ત્ર પેપર-12
8 minFull explanation, worked examples & memory tricks in the app
Kit Library / Education / Economics
⚡ Topic Learning KitShared by a Veda teacher · Generated with Veda AI
Full explanation, worked examples & memory tricks in the app
All 16 questions, laddered from warm-up to topper-level, each with its answer and the reasoning behind it.
Q1. વસ્તુ કે સેવામાં રહેલ સંતોષ આપવાના ગુણને શું કહેવાય છે?
BeginnerC · તુષ્ટિગુણ
વસ્તુ કે સેવામાં રહેલ સંતોષ આપવાના ગુણને તુષ્ટિગુણ (Utility) કહેવાય છે.
Q2. કોઈ એક સમયે અમુક વસ્તુના જુદા જુદા એકમોમાંથી ગ્રાહકે મેળવેલા તુષ્ટિગુણનો સરવાળો એટલે શું?
BeginnerB · કુલ તુષ્ટિગુણ
કોઈ એક સમયે અમુક વસ્તુના જુદા જુદા એકમોમાંથી મળતા તુષ્ટિગુણના સરવાળાને કુલ તુષ્ટિગુણ (Total Utility) કહેવાય છે.
Q3. વસ્તુના જથ્થામાં એક એકમનો વધારો કે ઘટાડો કરવાથી કુલ તુષ્ટિગુણમાં થતો ફેરફાર એટલે શું?
BeginnerA · સીમાંત તુષ્ટિગુણ
વસ્તુના જથ્થામાં એક એકમનો વધારો કે ઘટાડો કરવાથી કુલ તુષ્ટિગુણમાં થતા ફેરફારને સીમાંત તુષ્ટિગુણ (Marginal Utility) કહેવાય છે.
Q4. જેમ જેમ વસ્તુના વધુ ને વધુ એકમોનો વપરાશ કરવામાં આવે તેમ તેમ કુલ તુષ્ટિગુણમાં શું ફેરફાર થાય છે?
BeginnerC · વધારો થાય છે
જેમ વસ્તુના વધુ એકમોનો વપરાશ થાય તેમ કુલ તુષ્ટિગુણમાં વધારો થાય છે (જ્યાં સુધી સીમાંત તુષ્ટિગુણ ધન હોય).
Q5. ગ્રાહકનો હેતુ મહત્તમ સંતોષ મેળવવાનો હોવાથી કુલ તુષ્ટિગુણ હંમેશા કેવો હોય છે?
BeginnerA · ધન
ગ્રાહકનો હેતુ મહત્તમ સંતોષ મેળવવાનો હોવાથી કુલ તુષ્ટિગુણ હંમેશા ધન હોય છે.
Q6. જેમ જેમ વસ્તુના વધુ ને વધુ એકમોનો વપરાશ કરવામાં આવે તેમ તેમ સીમાંત તુષ્ટિગુણ...
BeginnerD · ઘટતો જાય છે
ઘટતા સીમાંત તુષ્ટિગુણના નિયમ મુજબ વસ્તુના વધુ એકમોના વપરાશથી સીમાંત તુષ્ટિગુણ ઘટતો જાય છે.
Q7. તુષ્ટિગુણ વિશ્લેષણમાં 'તુષ્ટિગુણ' શબ્દનો અર્થ શું છે?
BeginnerC · વસ્તુમાંથી મળતો સંતોષ
તુષ્ટિગુણ એટલે વસ્તુ કે સેવામાંથી ગ્રાહકને મળતો સંતોષ.
Q8. જેમ વસ્તુના વધુ એકમોનો વપરાશ થાય તેમ સીમાંત તુષ્ટિગુણ વધતો જાય છે.
BeginnerB · False
ઘટતા સીમાંત તુષ્ટિગુણના નિયમ મુજબ વસ્તુના વધુ એકમોના વપરાશથી સીમાંત તુષ્ટિગુણ ઘટતો જાય છે, વધતો નથી.
Q9. ઓર્ગીનલમી સદીમાં જેવન્સ, કાર્લ મેન્ગર અને લિયોન વોલરાસ જેવા અર્થશાસ્ત્રીઓએ ગ્રાહકના વર્તનને સમજાવવા કયો ખ્યાલ રજૂ કર્યો?
IntermediateA · તુષ્ટિગુણ
જેવન્સ, કાર્લ મેન્ગર અને લિયોન વોલરાસે ગ્રાહકના વર્તનને સમજાવવા માટે તુષ્ટિગુણ (Utility) નો ખ્યાલ રજૂ કર્યો.
Q10. ગ્રાહકના વર્તનની વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપવા માટે તુષ્ટિગુણ વિશ્લેષણની પદ્ધતિ કોણે રજૂ કરી?
IntermediateC · એચ. એમ. ગોસેન
એચ. એમ. ગોસેને ગ્રાહકના વર્તનની વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી માટે તુષ્ટિગુણ વિશ્લેષણની પદ્ધતિ રજૂ કરી.
Q11. કુલ તુષ્ટિગુણમાં થતો વધારો કયા દરે થાય છે?
IntermediateC · ઘટતા જતા દરે
ઘટતા સીમાંત તુષ્ટિગુણના નિયમને કારણે કુલ તુષ્ટિગુણમાં વધારો ઘટતા જતા દરે થાય છે.
Q12. જ્યારે સીમાંત તુષ્ટિગુણ શૂન્ય થાય છે, ત્યારે કુલ તુષ્ટિગુણની સ્થિતિ કેવી હોય છે?
IntermediateD · મહત્તમ હોય છે
જ્યારે સીમાંત તુષ્ટિગુણ શૂન્ય થાય છે ત્યારે કુલ તુષ્ટિગુણ મહત્તમ (Maximum) સ્તરે પહોંચે છે.
Q13. ઘટતા સીમાંત તુષ્ટિગુણનો નિયમ કઈ બાબત દર્શાવે છે?
IntermediateD · વસ્તુના વધુ એકમો સાથે સીમાંત તુષ્ટિગુણ ઘટે છે
ઘટતા સીમાંત તુષ્ટિગુણનો નિયમ કહે છે કે વસ્તુના વધુ ને વધુ એકમોના વપરાશથી સીમાંત તુષ્ટિગુણ ઘટતો જાય છે.
Q14. કુલ તુષ્ટિગુણ અને સીમાંત તુષ્ટિગુણ વચ્ચેનો સંબંધ કયો છે?
IntermediateC · સીમાંત તુષ્ટિગુણ એ કુલ તુષ્ટિગુણમાં થતો ફેરફાર છે
સીમાંત તુષ્ટિગુણ એ કુલ તુષ્ટિગુણમાં એક એકમના વધારાથી થતો ફેરફાર છે.
Q15. જ્યારે સીમાંત તુષ્ટિગુણ શૂન્ય થાય છે ત્યારે કુલ તુષ્ટિગુણ મહત્તમ હોય છે.
IntermediateA · True
સીમાંત તુષ્ટિગુણ શૂન્ય થવાનો અર્થ છે કે કુલ તુષ્ટિગુણમાં વધારો થવાનું બંધ થયું છે, એટલે કુલ તુષ્ટિગુણ મહત્તમ સ્તરે છે.
Q16. ગ્રાહક સંતુલન (Consumer's Equilibrium) ક્યારે પ્રાપ્ત થાય છે?
AdvancedA · જ્યારે સીમાંત તુષ્ટિગુણ શૂન્ય હોય
ગ્રાહક સંતુલન ત્યારે પ્રાપ્ત થાય છે જ્યારે સીમાંત તુષ્ટિગુણ શૂન્ય થાય અને કુલ તુષ્ટિગુણ મહત્તમ હોય.
The full Veda Bites deck, complete notes, spaced-repetition flashcards, leveled MCQs, tests and games for this kit — plus Daily Facts and the Arena, every day.