અર્થશાસ્ત્ર: વિભાગ D પરીક્ષા તૈયારી

સંપત્તિના પ્રકારોમાં વ્યક્તિગત, સામાજિક, રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંપત્તિનો સમાવેશ થાય છે. રાષ્ટ્રીય સંપત્તિ (દા.ત., દેશના રસ્તાઓ) એ રાષ્ટ્રની માલિકીની સંપત્તિ છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સંપત્તિ (દા.ત., આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમા) એ કોઈ એક રાષ્ટ્રની માલિકીની નથી.

પૂર્ણ હરીફાઈમાં વાસ્તવવાદ એટલે કે બજારમાં અસંખ્ય ખરીદદારો અને વેચાણકર્તાઓ હોય છે, સમાન ઉત્પાદનો હોય છે, અને કોઈ એક પેઢી કિંમતને પ્રભાવિત કરી શકતી નથી, જ્યાં $0.10P = 0.00$ કિંમત નિર્ધારણની સ્થિતિ દર્શાવે છે.

પુરવઠાને અસર કરતા પરિબળોમાં વસ્તુની કિંમત, ઉત્પાદન ખર્ચ, ટેકનોલોજી, સરકારી નીતિઓ (કરવેરા અને સબસિડી), અન્ય વસ્તુઓની કિંમતો અને ભવિષ્યની કિંમત અંગેની અપેક્ષાઓનો સમાવેશ થાય છે.

સ્થિર ખર્ચ એ ઉત્પાદનના પ્રમાણમાં ફેરફાર થાય તો પણ બદલાતો નથી (દા.ત., મકાનનું ભાડું). આકૃતિમાં, સ્થિર ખર્ચ વક્ર X-અક્ષને સમાંતર સીધી રેખા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

માંગનો ભાવ એ વસ્તુની કિંમતમાં ફેરફાર થતાં તેની માંગમાં થતા ફેરફારનો દર દર્શાવે છે, જ્યારે પ્રત્યાવર્તન આકાર માંગ વક્રના ઢાળને સૂચવે છે જે સામાન્ય રીતે નકારાત્મક હોય છે.

માંગના નિયમના અપવાદોમાં ગિફન વસ્તુઓ, પ્રતિષ્ઠાજનક વસ્તુઓ, ભવિષ્યની કિંમત અંગેની અટકળો અને ગ્રાહકોની અજ્ઞાનતાનો સમાવેશ થાય છે.

સ્થાન આધારિત બજારના વર્ગીકરણમાં સ્થાનિક બજાર (દા.ત., શાકભાજી બજાર), પ્રાદેશિક બજાર (દા.ત., રાજ્ય સ્તરનું બજાર), રાષ્ટ્રીય બજાર (દા.ત., દેશવ્યાપી બજાર) અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર (દા.ત., વૈશ્વિક બજાર) નો સમાવેશ થાય છે.

તટસ્થતા વક્રરેખા એ બે વસ્તુઓના સંયોજનો દર્શાવે છે જે ગ્રાહકને સમાન સંતોષ આપે છે, તેથી ગ્રાહક તે સંયોજનો વચ્ચે તટસ્થ રહે છે.

ભારતીય ચિંતનમાં અર્થશાસ્ત્રનો ખ્યાલ કૌટિલ્યના 'અર્થશાસ્ત્ર'માં જોવા મળે છે, જે રાજ્ય વ્યવસ્થા, વહીવટ, કરવેરા અને સંપત્તિના સંચાલન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

કિંમત એ વસ્તુ કે સેવાના બદલામાં ચૂકવવામાં આવતું મૂલ્ય છે. શ્રમ અને શ્રમિક ગતિમય છે એટલે કે શ્રમિકો એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે અથવા એક વ્યવસાયમાંથી બીજા વ્યવસાયમાં જઈ શકે છે.

વૈકલ્પિક ખર્ચના માપનની મુશ્કેલીઓમાં તમામ વિકલ્પોની જાણકારીનો અભાવ, ગુણાત્મક વિકલ્પોનું માપન, સમય અને અનિશ્ચિતતાનો સમાવેશ થાય છે.

ગિફન વસ્તુ એ હલકી ગુણવત્તાવાળી વસ્તુ છે જેની કિંમત વધે ત્યારે તેની માંગ વધે છે અને કિંમત ઘટે ત્યારે તેની માંગ ઘટે છે, જે માંગના નિયમનો અપવાદ છે.

માંગ એ ચોક્કસ કિંમતે અને ચોક્કસ સમયે ગ્રાહકો દ્વારા ખરીદવાની ઈચ્છા અને ક્ષમતા ધરાવતી વસ્તુઓ અને સેવાઓનો જથ્થો છે.

કુલ ખર્ચ એ ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં થતા તમામ ખર્ચાઓનો સરવાળો છે, જ્યારે કુલ આવક એ વેચાણ દ્વારા પ્રાપ્ત થતી કુલ રકમ છે.