વનસ્પતિમાં પ્રજનન (Reproduction in Plants) — ધોરણ ૭ વિજ્ઞાન પાઠ ૮: quick revision, 15 bites

પ્રજનન: વનસ્પતિની નવી પેઢી બનાવવાની રીત

દરેક વનસ્પતિ પોતાની જાતને ફરી ઉગાડે છે.

પ્રજનન એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેમાં **નવી વનસ્પતિ** ઉત્પન્ન થાય છે અને જાતિ ટકી રહે છે.

Takeaway. પ્રજનન બે રીતે થાય — અલિંગી (એક વનસ્પતિ) અને લિંગી (નર + માદા).

અલિંગી પ્રજનનના પ્રકારો

એક ભાગમાંથી આખી વનસ્પતિ!

Takeaway. અલિંગી પ્રજનનમાં માત્ર એક જ વનસ્પતિના ભાગ પૂરતા હોય છે.

ફૂલ: લિંગી પ્રજનનનું કેન્દ્ર

ફૂલ એ વનસ્પતિનું પ્રજનન અંગ છે.

લિંગી પ્રજનન **ફૂલ** માં થાય છે. ફૂલમાં નર અને માદા બંને ભાગ હોઈ શકે.

Takeaway. ફૂલમાં પુંકેસર = નર ભાગ, સ્ત્રીકેસર = માદા ભાગ.

પરાગનયનથી ફળ સુધીની પ્રક્રિયા

પરાગરજથી ફળ સુધીની સફર.

Takeaway. પરાગનયન → ગર્ભધાન → ફલન → ફળ અને બીજ.

પરાગનયનના બે પ્રકાર

પરાગ ક્યાં જાય છે?

Takeaway. સ્વપરાગનયન એક ફૂલમાં, પરપરાગનયન બે ફૂલો વચ્ચે.

પરાગનયનમાં મદદ કરનારા એજન્ટ

પવન, પાણી, જંતુ — પરાગના મિત્રો.

Takeaway. પરાગનયન પવન, પાણી, જંતુ અને પ્રાણી દ્વારા થાય છે.

પરાગનયન અને ફલન — એક નથી!

બે શબ્દ, બે અલગ પ્રક્રિયા.

Takeaway. પરાગનયન પરિવહન છે, ફલન સંયોગ છે.

ખેતીમાં પરાગનયનનો ઉપયોગ

ખેડૂત પરાગનયનમાં મદદ કરે છે.

Takeaway. પરાગનયન સમજવાથી ખેતીમાં ફળ ઉત્પાદન સુધરે છે.

પરીક્ષામાં પૂછાતા મુખ્ય પ્રશ્નો

આ પ્રશ્નો ચોક્કસ આવશે.

Takeaway. આકૃતિ + ફરક + ઉદાહરણ — ત્રણેય તૈયાર રાખો.

ફૂલના ભાગો યાદ રાખવાની ટ્રીક

એક લાઈનમાં ફૂલના ભાગો.

**"લી-પ-પું-સ્ત્રી"** — લીપ (લીપિકા), પ (પરાગાસન), પું (પુંકેસર), સ્ત્રી (સ્ત્રીકેસર).

Takeaway. લી-પ-પું-સ્ત્રી યાદ રાખો, ફૂલના ભાગો ભૂલાશે નહીં.

બીજ વિના ઉગતી વનસ્પતિ

બીજ નથી, તો પણ ઉગે!

બટાકા, આદુ, શેરડી જેવી ઘણી વનસ્પતિ **બીજ વિના** પણ અલિંગી રીતે ઉગે છે.

Takeaway. બધી વનસ્પતિને બીજ જરૂરી નથી — અલિંગી પ્રજનન પણ છે.

બગીચામાં કલમ લગાવવી

એક ડાળી, નવો છોડ.

Takeaway. કલમ દ્વારા ઘરે પણ નવી વનસ્પતિ ઉગાડી શકાય.

અલિંગી vs લિંગી પ્રજનન

બે રીતો, એક હેતુ.

Takeaway. અલિંગી ઝડપી અને એક વનસ્પતિ, લિંગી બે વનસ્પતિ જોડે.

મધમાખી વિના ફળ નહીં

એક મધમાખી = હજારો ફળ.

મધમાખીઓ પરાગનયન કરે છે — તેથી ઘણા ફળ અને શાકભાજી મધમાખી પર આધાર રાખે છે.

Takeaway. મધમાખી પરાગનયનનો સૌથી મહત્વનો મિત્ર છે.

ફૂલ તોડવાની ટેવ ન રાખો

ફૂલ તોડ્યું, ફળ ગયું.

Takeaway. ફૂલ એ ભાવિ ફળ છે — તોડવું એ પ્રજનન રોકવું છે.