उत्क्रांती: quick revision, 12 bites

उत्क्रांती म्हणजे काय?

जीवांचा काळानुसार बदल.

**उत्क्रांती** म्हणजे पिढ्यानपिढ्या जीवांमध्ये होणारे हळूहळू बदल. यामुळे साधे जीव आजच्या गुंतागुंतीच्या जीवांमध्ये रूपांतरित झाले. हे बदल लाखो वर्षांत होतात.

Takeaway. उत्क्रांती म्हणजे जीवांचा काळानुसार होणारा बदल.

उत्क्रांतीची व्याख्या

शास्त्रीय अर्थ समजून घ्या.

**उत्क्रांती** ही जैविक लोकसंख्येच्या अनुवांशिक वैशिष्ट्यांमध्ये पिढ्यांमध्ये होणारा बदल आहे. हा बदल नैसर्गिक निवडीमुळे होतो.

Takeaway. उत्क्रांती म्हणजे अनुवांशिक बदल.

चार्ल्स डार्विन

उत्क्रांतीचे जनक.

**चार्ल्स डार्विन** यांनी उत्क्रांतीचा सिद्धांत मांडला. त्यांनी 'नैसर्गिक निवडी'ची कल्पना दिली.

Takeaway. डार्विन यांनी उत्क्रांती स्पष्ट केली.

नैसर्गिक निवड

सर्वात योग्य तो टिकतो.

Takeaway. नैसर्गिक निवडीमुळे उपयुक्त गुण टिकतात.

उदाहरण: जिराफची मान

लांब मानेचा फायदा.

पूर्वी जिराफच्या माना वेगवेगळ्या लांबीच्या होत्या. लांब मानेच्या जिराफला उंच झाडांवरील पाने खाता येत, त्यामुळे ते टिकले आणि त्यांची संतती वाढली.

Takeaway. लांब मान हा अनुकूलनाचा परिणाम.

उत्क्रांतीचे पुरावे

जीवाश्म आणि समानता.

Takeaway. जीवाश्म उत्क्रांतीचे पुरावे देतात.

उत्क्रांती vs अनुकूलन

फरक ओळखा.

Takeaway. उत्क्रांती लोकसंख्येचा बदल, अनुकूलन वैयक्तिक.

चूक टाळा

उत्क्रांती जलद नाही.

Takeaway. उत्क्रांती हळू प्रक्रिया आहे.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे

डार्विन आणि निवड.

परीक्षेत **डार्विन** आणि **नैसर्गिक निवड** यावर प्रश्न विचारले जातात. उदाहरणासह उत्तर लिहा.

Takeaway. डार्विनचा सिद्धांत लक्षात ठेवा.

लक्षात ठेवण्याची युक्ती

डार्विन = निवड.

**डार्विन** यांचे नाव **नैसर्गिक निवडी**शी जोडा. 'ड' म्हणजे 'डार्विन', 'न' म्हणजे 'निवड'.

Takeaway. डार्विन-निवड जोडी लक्षात ठेवा.

माहिती आहे का?

उत्क्रांती सतत चालू.

उत्क्रांती आजही सुरू आहे. उदाहरणार्थ, कीटकनाशकांना प्रतिकार करणारे कीटक हे उत्क्रांतीचे उदाहरण आहे.

Takeaway. उत्क्रांती सतत होत असते.

उत्क्रांतीची उपमा

फोटो अल्बमसारखी.

उत्क्रांती ही एका फोटो अल्बमसारखी आहे. जुन्या फोटोंमधील व्यक्ती हळूहळू बदलत जाते, तसेच जीव बदलतात.

Takeaway. उत्क्रांती हळूहळू बदल दाखवते.