પરમાણુ રચનાના મુખ્ય સૂત્રો એક નજરમાં
પરમાણુના સૂત્રો જ પાયો છે.
પ્રકરણ 2 ના મોટા ભાગના ગણતરી-પ્રશ્નો નીચેના પાયાના સૂત્રો પર જ આધારિત છે.
↳ આ ત્રણ સૂત્રો પરમાણુ રચનાના 60% ગણતરી-પ્રશ્નો ઉકેલવા પૂરતા છે.
Kit Library / Science / Chemistry
⚡ Topic Learning KitStd 11 Chemistry પ્રકરણ 2: રચના અને ગુણધર્મોના સૂત્રો
Gujarati 20 leveled MCQs 20 flashcards 9 games Free
Shared by a Veda learner · Generated with Veda AI
⚡ Veda Bites
💡 Key Idea
➗ Formula
➗ Formula
➗ Formula
➗ Formula
➗ Formula
➗ Formula
➗ Formula
➗ Formula
➗ Formula
⚠️ Common Mistake
⚠️ Common Mistake
🧠 Memory Trick
🎯 Exam Tip
🌍 Real World
The whole idea, one bite at a time
Veda Bites are swipeable micro-lessons — each one teaches exactly one idea. The bites below come from this kit — swipe through them in the app.
રીડબર્ગ સૂત્ર: તરંગ સંખ્યા અને તરંગલંબાઈ
સ્પેક્ટ્રમની ગણતરી આ સૂત્રથી.
↳ H-પરમાણુ માટે Z = 1 મૂકો; અન્ય હાઇડ્રોજન-સદૃશ આયનો માટે Z બદલો.
ક્વોન્ટમ સંખ્યાઓ અને ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા
ચાર સંખ્યાઓ ઇલેક્ટ્રોનનું સરનામું.
↳ કોઈ પણ ઉપકક્ષામાં મહત્તમ ઇલેક્ટ્રોન = $2(2l+1)$.
કક્ષકની સંખ્યા અને ઇલેક્ટ્રોન ભરણી
કક્ષક ગણો, ઇલેક્ટ્રોન ભરો.
↳ $2n^2$ નિયમ દ્વારા કક્ષાની ક્ષમતા તરત ગણી શકાય.
હાઇઝનબર્ગ અનિશ્ચિતતા સિદ્ધાંત
સ્થાન અને વેગ — બંને નહીં.
આ સિદ્ધાંત બતાવે છે કે ઇલેક્ટ્રોનનું સ્થાન અને વેગ એકસાથે ચોક્કસાઈથી જાણી શકાતા નથી.
↳ અનિશ્ચિતતા સંબંધ બોરના કક્ષા મોડેલની મર્યાદા દર્શાવે છે.
બોર મોડેલ: કક્ષાની ત્રિજ્યા અને વેગ
H-પરમાણુની ત્રિજ્યા ગણો.
↳ H માટે પ્રથમ કક્ષાની ત્રિજ્યા ≈ 0.529 Å અને વેગ ≈ $2.18 \times 10^6$ m/s.
ઊર્જા તફાવત અને ફોટોન ઊર્જા
ઉત્સર્જન ઊર્જા = ફોટોન ઊર્જા.
↳ ઉત્સર્જિત ફોટોનની ઊર્જા બે કક્ષાઓ વચ્ચેના ઊર્જા તફાવત જેટલી જ હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન વિન્યાસના નિયમો
ઓફબાઉ, પાઉલી, હંડ.
↳ આ ત્રણ નિયમો દ્વારા કોઈ પણ તત્વનો ઇલેક્ટ્રોન વિન્યાસ લખી શકાય.
બંધન ક્રમાંક (Bond Order)
બંધન ક્રમાંક સ્થિરતા બતાવે.
વધુ બંધન ક્રમાંક = વધુ સ્થિરતા અને ટૂંકી બંધન લંબાઈ.
↳ $O_2$ નો બંધન ક્રમાંક 2 છે, $N_2$ નો 3 — તેથી $N_2$ વધુ સ્થિર.
આવર્તક ગુણધર્મોના સૂત્રો
ત્રિજ્યા, આયનીકરણ ઊર્જા, વિદ્યુતઋણતા.
↳ આવર્તક કોષ્ટકમાં આ ટ્રેન્ડ યાદ રાખવાથી ઘણા પ્રશ્નો સરળ બને.
સામાન્ય ભૂલ: $n_1$ અને $n_2$ ઉલટાવવા
ઊર્જા ધન આવે તો શું?
↳ $n_2$ હંમેશા ઉપરની કક્ષા, $n_1$ નીચેની — ક્રમ યાદ રાખો.
સામાન્ય ભૂલ: ડી-બ્રોગ્લીમાં એકમ
દળ kg માં જ રાખો.
↳ એકમ ખોટું = જવાબ ખોટો. SI એકમો ફરજિયાત.
યાદ રાખવાની યુક્તિ: ઓફબાઉ ક્રમ
એક લાઇનમાં ઊર્જા ક્રમ.
ઓફબાઉ ક્રમ યાદ રાખવા માટે "1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p" ને ત્રણ જૂથમાં વહેંચો.
↳ જૂથમાં યાદ કરો — આખો ક્રમ સરળતાથી યાદ રહેશે.
પરીક્ષા ટિપ: કયા સૂત્રો વારંવાર પૂછાય?
આ 4 સૂત્રો પર ધ્યાન.
દરેક સૂત્ર સાથે એકમ અને અચળાંકની કિંમત લખવાનું ભૂલશો નહીં — માર્કિંગ સ્કીમમાં એ અલગ માર્ક્સ આપે છે.
↳ સૂત્ર + એકમ + અચળાંક — ત્રણેય સાથે લખો.
વાસ્તવિક ઉપયોગ: સ્પેક્ટ્રમ અને MRI
સૂત્રોથી દવા સુધી.
↳ પરમાણુ રચનાના સૂત્રો માત્ર પરીક્ષા માટે નહીં, વાસ્તવિક વિજ્ઞાનમાં પણ ઉપયોગી છે.
📖 Smart notes
What you'll study, topic by topic
1
Std 11 Chemistry પ્રકરણ 2: રચના અને ગુણધર્મોના સૂત્રો
આ પ્રકરણમાં પરમાણુ રચના, ઇલેક્ટ્રોન વિન્યાસ, ક્વોન્ટમ સંખ્યાઓ, રાસાયણિક બંધન અને આવર્તક ગુણધર્મો સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ સૂત્રોનો સમાવેશ થાય છે. આ Veda Bites વિદ્યાર્થીઓને સૂત્રોને ઝડપથી યાદ રાખવા, સમજવા અને પરીક્ષામાં યોગ્ય…
- પરમાણુ ક્રમાંક (Z) = પ્રોટોનની સંખ્યા
- દળ ક્રમાંક (A) = પ્રોટોન + ન્યુટ્રોનની સંખ્યા
- બોહર મોડેલમાં ઊર્જા $E_n = -13.6 \frac{Z^2}{n^2} \text{ eV}$
~20 min · full explanation, examples & memory tricks in the app
❓ Leveled MCQ practice
Try the smart MCQs from this kit
All 20 questions, laddered from warm-up to topper-level, each with its answer and the reasoning behind it.
Warm-up · 8 questions
Q1. પરમાણુ ક્રમાંક (Z) એટલે શું?
Beginner
A પ્રોટોનની સંખ્યા
B ન્યુટ્રોનની સંખ્યા
C ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા
D ન્યુક્લિયોનની કુલ સંખ્યા
Show answer & explanation
પ્રોટોનની સંખ્યા
પરમાણુ ક્રમાંક (Z) = પ્રોટોનની સંખ્યા. દળ ક્રમાંક (A) = પ્રોટોન + ન્યુટ્રોન.
Q2. એક પરમાણુમાં 11 પ્રોટોન અને 12 ન્યુટ્રોન છે. તેનો દળ ક્રમાંક (A) કેટલો થશે?
Beginner
A 23
B 12
C 11
D 1
Show answer & explanation
23
$A = Z + n = 11 + 12 = 23$.
Q3. કોણીય વેગમાનના ક્વોન્ટીકરણનું સૂત્ર કયું છે?
Beginner
A $mvr = \frac{h}{2\pi}$
B $mvr = \frac{nh}{\pi}$
C $mvr = \frac{nh}{2\pi}$
D $mvr = nh$
Show answer & explanation
$mvr = \frac{nh}{2\pi}$
બોહરની ધારણા મુજબ કોણીય વેગમાન $mvr = \frac{nh}{2\pi}$ દ્વારા ક્વોન્ટીકૃત હોય છે.
Q4. હાઇઝનબર્ગનો અનિશ્ચિતતા સિદ્ધાંત કયો સંબંધ દર્શાવે છે?
Beginner
A $\Delta x \cdot \Delta p \ge \frac{h}{4\pi}$
B $\Delta x \cdot \Delta p \le \frac{h}{4\pi}$
C $\Delta x \cdot \Delta p = \frac{h}{4\pi}$
D $\Delta x \cdot \Delta p \ge \frac{h}{2\pi}$
Show answer & explanation
$\Delta x \cdot \Delta p \ge \frac{h}{4\pi}$
હાઇઝનબર્ગના અનિશ્ચિતતા સિદ્ધાંત મુજબ $\Delta x \cdot \Delta p \ge \frac{h}{4\pi}$.
Q5. ચુંબકીય ક્વોન્ટમ સંખ્યા $m_l$ ની શ્રેણી શું છે?
Beginner
A $1$ થી $n$
B $-\frac{1}{2}$ થી $+\frac{1}{2}$
C $-l$ થી $+l$
D $0$ થી $n-1$
Show answer & explanation
$-l$ થી $+l$
ચુંબકીય ક્વોન્ટમ સંખ્યા $m_l = -l$ થી $+l$ સુધી હોય છે.
Q6. ઓફબાઉ નિયમ અનુસાર ઇલેક્ટ્રોન કયા ઓર્બિટલમાં પહેલા ભરાય છે?
Beginner
A કોઈપણ ઓર્બિટલમાં
B ઓછી ઊર્જાવાળા ઓર્બિટલમાં
C ફક્ત $p$ ઓર્બિટલમાં
D વધુ ઊર્જાવાળા ઓર્બિટલમાં
Show answer & explanation
ઓછી ઊર્જાવાળા ઓર્બિટલમાં
ઓફબાઉ નિયમ: ઓછી ઊર્જાવાળા ઓર્બિટલ પહેલા ભરાય છે.
Q7. પાઉલીનો અપવર્જન સિદ્ધાંત અનુસાર એક ઓર્બિટલમાં વધુમાં વધુ કેટલા ઇલેક્ટ્રોન હોઈ શકે?
Beginner
A 1
B 6
C 2
D 3
Show answer & explanation
2
પાઉલીનો સિદ્ધાંત: એક ઓર્બિટલમાં વધુમાં વધુ બે ઇલેક્ટ્રોન, વિરુદ્ધ સ્પિન સાથે.
Q8. બોહર મોડેલ મુજબ ઇલેક્ટ્રોન ફક્ત નિશ્ચિત ઊર્જા ધરાવતી કક્ષાઓમાં જ ફરી શકે છે, જેને સ્થિર કક્ષાઓ કહે છે.
Beginner
A True
B False
Show answer & explanation
True
બોહર મોડેલ મુજબ ઇલેક્ટ્રોન ફક્ત નિશ્ચિત ઊર્જા ધરાવતી કક્ષાઓમાં જ ફરી શકે છે, જેને સ્થિર કક્ષાઓ કહે છે.
Building up · 7 questions
Q9. બોહર મોડેલમાં ઊર્જા માટેનું સૂત્ર $E_n = -13.6 \frac{Z^2}{n^2} \text{ eV}$ છે. જો $n$ વધે તો ઊર્જાનું શું થાય?
Intermediate
A ઊર્જા બદલાતી નથી
B ઊર્જા વધુ ઋણ બને છે
C ઊર્જા શૂન્યની નજીક જાય છે (ઓછી ઋણ)
D ઊર્જા ધન બને છે
Show answer & explanation
ઊર્જા શૂન્યની નજીક જાય છે (ઓછી ઋણ)
$n$ વધતાં $n^2$ વધે છે, તેથી $\frac{Z^2}{n^2}$ ઘટે છે અને $E_n$ શૂન્યની નજીક જાય છે (ઓછી ઋણ).
Q10. બોહર મોડેલમાં $n$ મી કક્ષાની ત્રિજ્યા $r_n = 0.529 \frac{n^2}{Z} \text{ Å}$ છે. જો $n$ બમણું થાય તો ત્રિજ્યા કેટલી ગણી થશે?
Intermediate
A બદલાતી નથી
B અડધી
C 4 ગણી
D 2 ગણી
Show answer & explanation
4 ગણી
$r_n \propto n^2$, તેથી $n$ બમણું થાય તો $r_n$ $2^2 = 4$ ગણી થાય.
Q11. ડી બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{mv}$ છે. જો કણનો વેગ વધે તો તરંગલંબાઈનું શું થાય?
Intermediate
A તરંગલંબાઈ ઘટે છે
B તરંગલંબાઈ વધે છે
C તરંગલંબાઈ શૂન્ય થાય છે
D તરંગલંબાઈ બદલાતી નથી
Show answer & explanation
તરંગલંબાઈ ઘટે છે
$\lambda \propto \frac{1}{v}$, તેથી વેગ વધતાં તરંગલંબાઈ ઘટે છે.
Q12. ફોટોનની ઊર્જા $E = h\nu$ છે. જો આવૃત્તિ $\nu$ વધે તો ઊર્જાનું શું થાય?
Intermediate
A ઊર્જા ઘટે છે
B ઊર્જા બદલાતી નથી
C ઊર્જા વધે છે
D ઊર્જા શૂન્ય થાય છે
Show answer & explanation
ઊર્જા વધે છે
$E = h\nu$, તેથી આવૃત્તિ વધતાં ઊર્જા સીધી રીતે વધે છે.
Q13. મુખ્ય ક્વોન્ટમ સંખ્યા $n = 3$ માટે કોણીય ક્વોન્ટમ સંખ્યા $l$ ના શક્ય મૂલ્યો કયા છે?
Intermediate
A $1, 2, 3$
B $-1, 0, 1$
C $0, 1, 2, 3$
D $0, 1, 2$
Show answer & explanation
$0, 1, 2$
$l = 0$ થી $n-1$ સુધી, તેથી $n=3$ માટે $l = 0, 1, 2$.
Q14. હુંડનો નિયમ કઈ પરિસ્થિતિમાં લાગુ પડે છે?
Intermediate
A ન્યુક્લિયસમાં પ્રોટોન ગોઠવતી વખતે
B સમાન ઊર્જાના ઓર્બિટલ ભરતી વખતે
C ફોટોન ઉત્સર્જન કરતી વખતે
D એક જ ઓર્બિટલમાં બે ઇલેક્ટ્રોન ભરતી વખતે
Show answer & explanation
સમાન ઊર્જાના ઓર્બિટલ ભરતી વખતે
હુંડનો નિયમ સમાન ઊર્જાના ઓર્બિટલ (જેમ કે $p_x, p_y, p_z$) માટે લાગુ પડે છે.
Q15. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ભરવાનો સાચો ઊર્જા ક્રમ કયો છે?
Intermediate
A $1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 4s, 3d, 4p$
B $1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 3d, 4s, 4p$
C $1s, 2p, 2s, 3s, 3p, 4s, 3d, 4p$
D $1s, 2s, 3s, 2p, 3p, 4s, 3d, 4p$
Show answer & explanation
$1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 4s, 3d, 4p$
ઓફબાઉ ક્રમ: $1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 4s, 3d, 4p$.
Topper level · 5 questions
Q16. બોહર મોડેલ કયા પરમાણુઓ માટે લાગુ પડે છે?
Advanced
A બધા પરમાણુઓ
B ફક્ત ન્યુટ્રોન-રહિત પરમાણુઓ
C ફક્ત એક-ઇલેક્ટ્રોન પરમાણુઓ
D ફક્ત બહુ-ઇલેક્ટ્રોન પરમાણુઓ
Show answer & explanation
ફક્ત એક-ઇલેક્ટ્રોન પરમાણુઓ
બોહર મોડેલ ફક્ત એક-ઇલેક્ટ્રોન પરમાણુઓ (H, He⁺, Li²⁺) માટે લાગુ પડે છે.
Q17. એક પરમાણુમાં 10 પ્રોટોન અને 12 ન્યુટ્રોન છે. તેનો દળ ક્રમાંક (A) કેટલો હશે?
Advanced
A 22
B 10
C 12
D 2
Show answer & explanation
22
દળ ક્રમાંક (A) પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનની કુલ સંખ્યા છે, એટલે કે $A = Z + n = 10 + 12 = 22$.
Q18. જો $n = 4$ માટે બોહર મોડેલમાં ઊર્જા $E_n = -13.6 rac{Z^2}{n^2} ext{ eV}$ નો ઉપયોગ કરીએ, તો $Z = 2$ માટે ઊર્જા શું હશે?
Advanced
A -3.4 eV
B -13.6 eV
C -0.85 eV
D -1.36 eV
Show answer & explanation
-3.4 eV
ઉર્જા માટેનું સૂત્ર $E_n = -13.6 rac{Z^2}{n^2}$ છે. અહીં $Z = 2$ અને $n = 4$, તેથી $E_n = -13.6 rac{2^2}{4^2} = -3.4 ext{ eV}$.
Q19. હાઇઝનબર્ગનો અનિશ્ચિતતા સિદ્ધાંત $\Delta x \cdot \Delta p \ge rac{h}{4\pi}$ મુજબ, જો $\Delta x$ ને 0.1 nm સુધી ઘટાડવામાં આવે, તો $\Delta p$ ની ઓછામાં ઓછા કિંમત શું હશે?
Advanced
A 6.63 x 10^-25 kg m/s
B 3.14 x 10^-24 kg m/s
C 1.66 x 10^-24 kg m/s
D 1.05 x 10^-25 kg m/s
Show answer & explanation
6.63 x 10^-25 kg m/s
અનિશ્ચિતતા સિદ્ધાંત અનુસાર, $\Delta p \ge rac{h}{4\pi \Delta x}$. અહીં $h = 6.63 imes 10^{-34} ext{ Js}$ અને $\Delta x = 0.1 ext{ nm} = 1 imes 10^{-10} ext{ m}$, તેથી…
Q20. ડિ બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = rac{h}{mv}$ નો ઉપયોગ કરીને, જો ઇલેક્ટ્રોનનું દળ 9.11 x 10^-31 kg અને વેગ 1 x 10^6 m/s છે, તો તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
Advanced
A 7.27 x 10^-9 m
B 3.86 x 10^-10 m
C 7.27 x 10^-10 m
D 1.22 x 10^-10 m
Show answer & explanation
7.27 x 10^-10 m
તરંગલંબાઈ માટેનું સૂત્ર $\lambda = rac{h}{mv}$ છે. અહીં $h = 6.63 imes 10^{-34} ext{ Js}$, $m = 9.11 imes 10^{-31} ext{ kg}$ અને $v = 1 imes 10^{6} ext{ m/s}$, તેથી…
🃏 Flashcards
Tap a card to flip it
20 flashcards in this kit — the app reviews them with spaced repetition so the right card returns on the right day.
🎮 Learning games
Play your way through this kit
Every game is built from this kit's own content — scores feed your mastery, so playing counts as studying.
Word Match
True False
Memory Match
Flashcard Battle
Speed Quiz
Guess Term
Sequence Builder
Categorization
Revision Battle
Playable in the app
Study it properly — free, in the app
The full Veda Bites deck, complete notes, spaced-repetition flashcards, leveled MCQs, tests and games for this kit — plus Daily Facts and the Arena, every day.