અધિકાર કિટ: 35 MCQs with answers

ભાગ III

ભારતીય સંવિધાનનો ભાગ III (અનુચ્છેદ 12-35) મૂળભૂત અધિકારોને સમર્પિત છે.

કાનૂન સમક્ષ સમાનતા

અનુચ્છેદ 14 કાનૂન સમક્ષ સમાનતા અને કાનૂનના સમાન રક્ષણની બાંયધરી આપે છે.

જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર

અનુચ્છેદ 21 જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરે છે.

અસ્પૃશ્યતા

અનુચ્છેદ 17 અસ્પૃશ્યતાને નાબૂદ કરે છે અને તેના કોઈપણ સ્વરૂપને પ્રતિબંધિત કરે છે.

14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને કારખાના કે ખાણમાં કામે લગાડવા

અનુચ્છેદ 24 14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને કારખાના, ખાણ કે અન્ય જોખમી કામમાં રોજગારી પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.

6-14 વર્ષના બાળકો માટે મફત અને અનિવાર્ય શિક્ષણ

86મા સંવિધાન સુધારા દ્વારા ઉમેરાયેલ અનુચ્છેદ 21A 6-14 વર્ષના બાળકો માટે મફત અને અનિવાર્ય શિક્ષણની બાંયધરી આપે છે.

True

ભાગ III (અનુચ્છેદ 12-35) મૂળભૂત અધિકારોને સમર્પિત છે.

False

44મા સંવિધાન સુધારા (1978) દ્વારા મિલકતનો અધિકાર મૂળભૂત અધિકારોમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યો અને અનુચ્છેદ 300A હેઠળ કાનૂની અધિકાર બન્યો.

મૌલિક અધિકારો

મૂળભૂત અધિકારોને 'મૌલિક અધિકારો' કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તે વ્યક્તિના જીવનના મૂળભૂત હક્કોનું રક્ષણ કરે છે.

વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને સમાનતા સુનિશ્ચિત કરવી

મૂળભૂત અધિકારોનું ઉદ્દેશ વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને સમાનતા સુનિશ્ચિત કરવું છે.

6

ભારતીય સંવિધાનમાં કુલ 6 મૂળભૂત અધિકારો છે.

ભાગ III

મૂળભૂત અધિકારો ભારતીય સંવિધાનના ભાગ III માં સમાવિષ્ટ છે.

અનુચ્છેદ 21

અનુચ્છેદ 21 વ્યક્તિને જીવન અને સ્વાસ્થ્યનો અધિકાર આપે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટ

મૂળભૂત અધિકારોને સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે.

જાતિભેદ

અનુચ્છેદ 17 જાતિભેદને નાબૂદ કરે છે.

સામાન્ય

અનુચ્છેદ 15 સામાન્ય આધાર પર ભેદભાવ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.

સંઘની સ્વતંત્રતા

અનુચ્છેદ 19 હેઠળ સંઘની સ્વતંત્રતા સામેલ છે.

મિલકતનો અધિકાર

મિલકતનો અધિકાર 1978માં 44મા સંવિધાન સુધારા દ્વારા મૂળભૂત અધિકારોમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યો અને અનુચ્છેદ 300A હેઠળ કાનૂની અધિકાર બન્યો.

મિલકત ધારણ કરવાની સ્વતંત્રતા

મિલકત ધારણ કરવાની સ્વતંત્રતા અનુચ્છેદ 19(1)(f) હેઠળ હતી, પરંતુ 44મા સુધારા દ્વારા તેને કાઢી નાખવામાં આવી.

સંવિધાનનું હૃદય અને આત્મા

ડૉ. આંબેડકરે અનુચ્છેદ 32 (સંવિધાનિક ઉપાયોનો અધિકાર) ને સંવિધાનનું હૃદય અને આત્મા ગણાવ્યું હતું.

ધર્મ, વંશ, જાતિ, લિંગ, જન્મસ્થળ

અનુચ્છેદ 15 ધર્મ, વંશ, જાતિ, લિંગ અથવા જન્મસ્થળના આધારે ભેદભાવ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.

માનવ તસ્કરી અને બળજબરી

અનુચ્છેદ 23 માનવ તસ્કરી, બેગાર અને અન્ય સમાન પ્રકારની બળજબરી મજૂરી પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.

અંતઃકરણની સ્વતંત્રતા અને ધર્મના પ્રચારની સ્વતંત્રતા

અનુચ્છેદ 25 અંતઃકરણની સ્વતંત્રતા અને ધર્મના પ્રચાર, આચરણ અને પાલનની સ્વતંત્રતાની બાંયધરી આપે છે.

અલ્પસંખ્યકોના હિતોનું રક્ષણ

અનુચ્છેદ 29(1) નાગરિકોના કોઈપણ વર્ગને તેની પોતાની ભાષા, લિપિ અને સંસ્કૃતિના રક્ષણનો અધિકાર આપે છે.

શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્થાપના અને વ્યવસ્થાપનનો અલ્પસંખ્યકોનો અધિકાર

અનુચ્છેદ 30 ધાર્મિક અને ભાષાકીય અલ્પસંખ્યકોને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્થાપના અને વ્યવસ્થાપનનો અધિકાર આપે છે.

વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી

મૂળભૂત અધિકારોનો ઉદ્દેશ વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવો છે.

સમાનતાનો અધિકાર

અનુચ્છેદ 14 સમાનતા અને ભેદભાવ વિરુદ્ધ સુરક્ષા સાથે સંબંધિત છે.

ઉચ્ચ ન્યાયાલય

મૂળભૂત અધિકારોને ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે.

અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા

અનુચ્છેદ 19 હેઠળ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા સામેલ છે.

જીવન અને સ્વાસ્થ્યનો અધિકાર

અનુચ્છેદ 21 જીવન અને સ્વાસ્થ્યનો અધિકાર આપે છે.

શિક્ષણનો અધિકાર

શિક્ષણનો અધિકાર મૂળભૂત અધિકાર તરીકે માન્ય નથી.

શિક્ષણનો અધિકાર

અનુચ્છેદ 30 શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને સંરક્ષણ આપતા અધિકાર સાથે સંબંધિત છે.

બાળ મજૂરી

અનુચ્છેદ 23 બાળ મજૂરી પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.

અનુચ્છેદ 32

અનુચ્છેદ 32 મૂળભૂત અધિકારોની રક્ષા માટે છે.

ભાગ III

મૂળભૂત અધિકારો ભારતીય સંવિધાનના ભાગ III માં સમાવિષ્ટ છે.