માંગ સ્થિતિસ્થાપકતા: 16 MCQs with answers

કિંમત અસર

કિંમતમાં ફેરફારને કારણે માંગમાં થતા કુલ ફેરફારને કિંમત અસર કહેવાય છે, જે આવક અસર અને અવેજી અસરના સંયોજનથી બને છે.

કિંમત વપરાશ રેખા

કિંમત વપરાશ રેખા (Price Consumption Curve) એ કિંમતમાં થતા ફેરફારને કારણે ગ્રાહકના સંતુલન બિંદુઓને જોડતી રેખા છે, જે કિંમત અને વપરાશ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે.

માંગની મૂલ્યસાપેક્ષતા

માંગની મૂલ્યસાપેક્ષતા (Price Elasticity of Demand) એ કિંમતમાં થતા ટકાવારી ફેરફારને કારણે માંગમાં થતા ટકાવારી ફેરફારના માપને દર્શાવે છે.

મૂલ્યઅનપેક્ષ

અનાજ, મીઠું જેવી આવશ્યક વસ્તુઓની માંગ મૂલ્યઅનપેક્ષ (inelastic) હોય છે, કારણ કે કિંમતમાં ફેરફાર થવા છતાં લોકો તેનો વપરાશ બહુ ઓછો બદલે છે.

મૂલ્યસાપેક્ષ

લક્ઝરી વસ્તુઓની માંગ મૂલ્યસાપેક્ષ (elastic) હોય છે, કારણ કે તેમની કિંમતમાં ફેરફાર થતાં ગ્રાહકો તેમની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરે છે.

મૂલ્યસાપેક્ષ

અવેજી વસ્તુઓ (જેમ કે ચા અને કોફી)ની માંગ મૂલ્યસાપેક્ષ હોય છે, કારણ કે એકની કિંમત વધે તો ગ્રાહકો બીજી તરફ વળે છે.

False

આવશ્યક વસ્તુઓની માંગ સામાન્ય રીતે મૂલ્યઅનપેક્ષ હોય છે, કારણ કે કિંમતમાં ફેરફાર થવા છતાં તેનો વપરાશ બહુ ઓછો બદલાય છે.

True

લક્ઝરી વસ્તુઓની માંગ મૂલ્યસાપેક્ષ હોય છે, કારણ કે તેમની કિંમતમાં ફેરફાર થતાં ગ્રાહકો તેમની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરે છે.

પહેલા કરતા બીજા તટસ્થ વક્ર પર જાય છે

સ્લટ્સ્કીની પદ્ધતિમાં, કિંમત ફેરફાર પછી ગ્રાહકને વળતર આપવામાં આવે છે જેથી તે નવી કિંમત રેખા પર જ પહેલાના તટસ્થ વક્રને સ્પર્શ કરે, પરંતુ અવેજી અસરને કારણે તે નવા તટસ્થ વક્ર પર જાય છે.

માંગમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર / કિંમતમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર

માંગની મૂલ્યસાપેક્ષતા = માંગમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર ÷ કિંમતમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર. આ સમીકરણ માંગની કિંમત પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા દર્શાવે છે.

મૂલ્યઅનપેક્ષ

ખૂબ સસ્તી વસ્તુઓની માંગ મૂલ્યઅનપેક્ષ હોય છે, કારણ કે તેમની કિંમતમાં ટકાવારી ફેરફાર થાય તો પણ ગ્રાહકના બજેટ પર તેની અસર નજીવી હોય છે.

મૂલ્યઅનપેક્ષ હોય છે

જ્યારે વસ્તુ પરનો ખર્ચ ગ્રાહકના કુલ ખર્ચનો નજીવો ભાગ હોય, ત્યારે કિંમતમાં ફેરફારની માંગ પર ઓછી અસર થાય છે, તેથી માંગ મૂલ્યઅનપેક્ષ હોય છે.

વસ્તુની અવેજીની ઉપલબ્ધતા

અવેજી વસ્તુઓની ઉપલબ્ધતા એ માંગની મૂલ્યસાપેક્ષતાને અસર કરતું મુખ્ય પરિબળ છે; વધુ અવેજી હોય તો માંગ વધુ મૂલ્યસાપેક્ષ બને છે.

મૂલ્યસાપેક્ષ

જ્યારે માંગની મૂલ્યસાપેક્ષતા $E_d > 1$ હોય, ત્યારે માંગ મૂલ્યસાપેક્ષ (elastic) કહેવાય, એટલે કે કિંમતમાં ટકાવારી ફેરફાર કરતાં માંગમાં ટકાવારી ફેરફાર વધુ થાય છે.

મૂલ્યઅનપેક્ષ

જ્યારે માંગની મૂલ્યસાપેક્ષતા $E_d < 1$ હોય, ત્યારે માંગ મૂલ્યઅનપેક્ષ (inelastic) કહેવાય, એટલે કે કિંમતમાં ટકાવારી ફેરફાર કરતાં માંગમાં ટકાવારી ફેરફાર ઓછો થાય છે.

એકમ મૂલ્યસાપેક્ષ

જ્યારે માંગની મૂલ્યસાપેક્ષતા $E_d = 1$ હોય, ત્યારે માંગ એકમ મૂલ્યસાપેક્ષ (unitary elastic) કહેવાય, એટલે કે કિંમતમાં ટકાવારી ફેરફાર અને માંગમાં ટકાવારી ફેરફાર સમાન થાય છે.