પર્યાવરણ પ્રકરણવિશે સમજ (ધોરણ ૩ GCERT): 18 MCQs with answers

આપણી આસપાસની દરેક જીવંત અને નિર્જીવ વસ્તુ

પર્યાવરણમાં આપણી આસપાસની દરેક વસ્તુ — જીવંત (છોડ, પ્રાણી, મનુષ્ય) અને નિર્જીવ (પાણી, હવા, માટી, સૂર્ય) — બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

નદી

નદી પ્રકૃતિએ બનાવી છે, તેથી તે કુદરતી પર્યાવરણનો ભાગ છે. શાળા, રસ્તો અને ઘર માણસે બનાવ્યા છે.

તેઓ શ્વાસ લે છે અને વધે છે

સજીવ વસ્તુઓ શ્વાસ લે છે, ખોરાક ખાય છે, વધે છે અને સંતાન ઉત્પન્ન કરે છે. આ ચાર લાક્ષણિકતાઓ તેમને નિર્જીવથી અલગ પાડે છે.

પાણી, હવા, માટી

પાણી પીવા અને ખેતી માટે, હવા શ્વાસ લેવા માટે, અને માટી છોડ ઉગાડવા માટે જરૂરી છે — તેથી આ ત્રણેય જીવનના આધારસ્તંભ છે.

છોડ

ખોરાકનું ચક્ર: સૂર્ય → છોડ → પ્રાણી → મનુષ્ય → માટી → છોડ. સૂર્ય પ્રકાશ આપે છે, જેનો ઉપયોગ છોડ ખોરાક બનાવવા કરે છે.

False

પર્યાવરણમાં જીવંત (સજીવ) અને નિર્જીવ — બંને પ્રકારની વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે.

હવા શુદ્ધ થાય છે અને પર્યાવરણ સુધરે છે

વૃક્ષો હવામાંથી દૂષકો શોષીને ઓક્સિજન આપે છે, તેથી વૃક્ષારોપણથી હવા શુદ્ધ થાય છે અને પર્યાવરણ સુધરે છે.

નદીનું પાણી દૂષિત થશે અને લોકો બીમાર પડશે

નદીમાં કચરો નાખવાથી પાણી દૂષિત થાય છે, જેનાથી પેટના રોગ અને ચેપી રોગ ફેલાય છે અને ખેતરો પણ બગડે છે.

તે ખોરાક ખાતો નથી કે વધતો નથી

સજીવ હોવા માટે શ્વાસ લેવો, ખોરાક ખાવો, વધવું અને સંતાન ઉત્પન્ન કરવું જરૂરી છે. સૂર્ય આમાંથી કંઈ કરતો નથી, તેથી તે નિર્જીવ છે.

શ્વાસ, પેટ અને ચેપી રોગ

દૂષિત હવાથી શ્વાસની તકલીફ, દૂષિત પાણીથી પેટની બીમારી, અને ગંદકીથી ચેપી રોગ ફેલાય છે.

એક વસ્તુમાં ફેરફાર થાય તો બીજી પર અસર પડે છે

ગામનું પર્યાવરણ જીવંત જાળ જેવું છે — એક તાર તૂટે તો બધું અસર પામે. તેથી દરેક વસ્તુ એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે.

પ્લાસ્ટિકનો વધુ ઉપયોગ કરવો

પ્લાસ્ટિકનો વધુ ઉપયોગ પ્રદૂષણ વધારે છે, તેથી તે પર્યાવરણ સંરક્ષણનું પગલું નથી. બાકીના ત્રણેય પગલાં સંરક્ષણમાં મદદ કરે છે.

True

પાણી પીવા અને ખેતી માટે, હવા શ્વાસ લેવા માટે, અને માટી છોડ ઉગાડવા માટે જરૂરી છે — તેથી આ ત્રણેય જીવનના આધારસ્તંભ છે.

ખોટું, કારણ કે દરેક નાગરિકની ભૂમિકા પણ મહત્વની છે

પર્યાવરણની સંભાળ ફક્ત સરકારની નહીં, દરેક નાગરિકની જવાબદારી છે. નાના પગલાં જેવા કે વૃક્ષારોપણ, જળ સંરક્ષણ અને કચરાપેટીનો ઉપયોગ દરેક વ્યક્તિ કરી શકે છે.

કુદરતી પર્યાવરણ — નદી; માનવસર્જિત પર્યાવરણ — શાળા

નદી પ્રકૃતિએ બનાવી છે, તેથી તે કુદરતી પર્યાવરણ છે. શાળા માણસે બનાવી છે, તેથી તે માનવસર્જિત પર્યાવરણ છે.

માટી દૂષિત થશે અને છોડ તથા મનુષ્ય પર ખરાબ અસર પડશે

રસાયણો માટીમાં ભળીને તેને દૂષિત કરે છે. દૂષિત માટીમાંથી ઉગતા છોડ અને તે ખાનારા મનુષ્યો પર ખરાબ અસર પડે છે, કારણ કે પર્યાવરણમાં દરેક વસ્તુ જોડાયેલી છે.

મૃત સજીવોનું વિઘટન થઈને માટી ફળદ્રુપ બને છે અને છોડને પોષણ આપે છે

ખોરાકના ચક્રમાં મૃત સજીવોનું વિઘટન થાય છે અને તેમના અવશેષો માટીમાં ભળી જાય છે, જેનાથી માટી ફળદ્રુપ બને છે અને નવા છોડને પોષણ આપે છે.

ગામના લોકો અને પ્રાણીઓ બીમાર પડી શકે છે.

નદીમાં કચરો નાખવાથી પાણી દૂષિત થાય છે, જેનાથી લોકો અને પ્રાણીઓના આરોગ્ય પર નકારાત્મક અસર પડે છે. દૂષિત પાણીથી અનેક બીમારીઓ ફેલાઈ શકે છે.