ઑક્સીડેશન અભિક્રિયા (Oxidation Reaction): 20 MCQs with answers

ઓક્સીકરણ સંખ્યામાં વૃદ્ધિ

ઓક્સીકરણ-ક્રિયામાં પદાર્થની ઓક્સીકરણ સંખ્યા વધે છે. ઘટાડો અને ઇલેક્ટ્રોન મેળવવા એ રિડક્શનની ઓળખ છે.

$A + B \rightarrow C$

ઓક્સીકરણ-ક્રિયાનું સામાન્ય સ્વરૂપ $A + B \rightarrow C$ છે, જ્યાં ઓછામાં ઓછો એક પદાર્થ ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.

$0$

મુક્ત તત્વ (જેમ કે $H_2$, $O_2$, $C$) ની ઓક્સીકરણ સંખ્યા હંમેશા $0$ હોય છે.

$+1$

સાદા આયનની ઓક્સીકરણ સંખ્યા તેના વીજભાર જેટલી હોય છે, તેથી $Na^+ = +1$.

$-2$

સંયોજનમાં ઓક્સિજનની ઓક્સીકરણ સંખ્યા સામાન્ય રીતે $-2$ હોય છે (પેરોક્સાઇડમાં $-1$).

True

ઇલેક્ટ્રોનનું સંરક્ષણ થાય છે, તેથી ઓક્સીકરણ વગર રિડક્શન શક્ય નથી — આવી પ્રક્રિયાઓ રેડોક્ષ પ્રક્રિયાઓ કહેવાય છે.

ખોટું — ઓક્સીકરણ સંખ્યામાં વૃદ્ધિ જ ખરી કસોટી છે.

ઓક્સીકરણની ખરી કસોટી ઓક્સીકરણ સંખ્યામાં વૃદ્ધિ છે. $Na \rightarrow Na^+ + e^-$ માં ઓક્સિજન નથી, તો પણ સોડિયમ ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.

હાઇડ્રોજન ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.

ઓક્સીકરણ સંખ્યા $0$ થી $+1$ વધે છે, એટલે હાઇડ્રોજન ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.

ઓક્સિજન રિડ્યુસ થાય છે.

ઓક્સીકરણ સંખ્યા $0$ થી $-2$ ઘટે છે, એટલે ઓક્સિજન રિડ્યુસ થાય છે.

એક પરમાણુ જેટલા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે, તેટલા જ બીજો મેળવે છે.

ઇલેક્ટ્રોનનું સંરક્ષણ થાય છે — એક પરમાણુ જેટલા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે, તેટલા જ બીજો મેળવે. તેથી ઓક્સીકરણ વગર રિડક્શન શક્ય નથી.

$+1$

સંયોજનમાં હાઇડ્રોજન સામાન્ય રીતે $+1$ હોય છે, પરંતુ ધાતુ સાથે $-1$ હોય છે.

ઓક્સીકરણ-ક્રિયા

કાટમાં લોખંડ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Fe_2O_3 \cdot xH_2O$ બનાવે છે, જેમાં લોખંડ ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.

ગ્લુકોઝ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરી ઊર્જા આપે છે.

શ્વસનમાં ગ્લુકોઝ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઊર્જા આપે છે — આ ઓક્સીકરણ-ક્રિયા છે.

રેડોક્ષ પ્રક્રિયાઓ

બેટરીમાં રાસાયણિક ઊર્જાને વિદ્યુત ઊર્જામાં ફેરવતી વખતે રેડોક્ષ પ્રક્રિયાઓ થાય છે.

False

ઓક્સીકરણની ખરી કસોટી ઓક્સીકરણ સંખ્યામાં વૃદ્ધિ છે. $Na \rightarrow Na^+ + e^-$ માં ઓક્સિજન નથી, તો પણ ઓક્સીકરણ થાય છે.

$X$ ઓક્સિડાઇઝ થાય છે અને ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે.

ઓક્સીકરણ સંખ્યા $+2$ થી $+5$ વધે છે, એટલે $X$ ઓક્સિડાઇઝ થાય છે અને ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે.

ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાથી રિડક્શન થાય છે, ઓક્સીકરણ નહીં.

ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાથી ઓક્સીકરણ સંખ્યા ઘટે છે, જે રિડક્શન છે. ઓક્સીકરણમાં ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવાય છે.

કાર્બનની ઓક્સીકરણ સંખ્યા $0$ થી $+4$ થાય છે.

કાર્બન $$C$$ ની ઓક્સીકરણ સંખ્યા $$0$$ થી $$+4$$ થાય છે, કારણ કે તે ચાર ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે, જે ઓક્સીકરણ દર્શાવે છે.

સોડિયમની ઓક્સીકરણ સંખ્યા વધે છે.

સોડિયમ $$Na$$ ની ઓક્સીકરણ સંખ્યા $$0$$ થી $$+1$$ થાય છે, જે દર્શાવે છે કે તે ઓક્સિડાઇઝ થાય છે, અને આ પ્રક્રિયામાં ઓક્સિજનનો સમાવેશ નથી.

ઓક્સિજનની ઓક્સીકરણ સંખ્યા $$0$$ થી $$-2$$ થાય છે.

ઓક્સિજન $$O_2$$ ની ઓક્સીકરણ સંખ્યા $$0$$ થી $$-2$$ થાય છે, કારણ કે તે ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે, જે રિડક્શન દર્શાવે છે.