આયોજન પ્રક્રિયા: quick revision, 12 bites

આયોજન એ બૌદ્ધિક પ્રક્રિયા છે

વિચારો, પછી યોજના બનાવો.

**આયોજન (Planning)** એ એક **બૌદ્ધિક પ્રક્રિયા** છે, જેમાં ભવિષ્યની પ્રવૃત્તિઓ નક્કી કરવામાં આવે છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય **સંચાલન ઉદ્દેશ્યો**ને પ્રાપ્ત કરવાનો છે. ભવિષ્ય વર્તમાન સમયથી અલગ હોય છે, તેથી આયોજનને **તબક્કાવાર** પાર પાડવું જરૂરી છે.

Takeaway. આયોજન એ ભવિષ્ય માટેની બૌદ્ધિક તૈયારી છે, જે તબક્કાવાર થાય છે.

આયોજનની પ્રક્રિયાના તબક્કા

પાંચ તબક્કા, એક સફળ યોજના.

Takeaway. આયોજન પ્રક્રિયા પાંચ ક્રમિક તબક્કામાં પૂર્ણ થાય છે.

તબક્કો 1: હેતુ નિર્ધારણ

સ્પષ્ટ હેતુ, સફળ આયોજન.

**હેતુ નિર્ધારણ** એ આયોજનનો **પ્રથમ તબક્કો** છે. કહેવાય છે કે *હેતુઓની સ્પષ્ટતા હોય તો જ આયોજન સફળ થાય*. ઉદ્દેશ્યો **ચોક્કસ** અને **વ્યવહારિક** હોવા જોઈએ.

Takeaway. સ્પષ્ટ અને વ્યવહારિક હેતુ વગર આયોજન સફળ થતું નથી.

તબક્કો 2: આયોજનના આધાર સ્પષ્ટ કરવા

પૂર્વધારણા એ આયોજનનો આધાર.

હેતુઓની સ્પષ્ટતા કર્યા પછી આયોજન પાર પાડવા માટે તેના **આધારની રચના** જરૂરી છે. આ આધારો એટલે **અનુમાનો** અથવા **પૂર્વધારણાઓ (Assumptions)**. ભવિષ્ય **અનિશ્ચિત** હોવાથી, ભવિષ્યની પરિસ્થિતિઓ ધ્યાનમાં રાખી પૂર્વધારણાઓ કરવામાં આવે છે.

Takeaway. ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતાને કારણે પૂર્વધારણાઓ આયોજનનો આધાર બને છે.

તબક્કો 3: માહિતી એકત્રિત અને વિશ્લેષણ

માહિતી વગર યોજના અધૂરી.

આયોજનના આધારો સ્પષ્ટ કર્યા બાદ જરૂરી **માહિતી** પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે **એકત્રિત** કરવામાં આવે છે. તેનું **વર્ગીકરણ** કર્યા બાદ **વિશ્લેષણ** અને **અર્થઘટન** કરવામાં આવે છે.

Takeaway. સચોટ પરિણામ માટે માહિતીનું વિશ્લેષણ અને અર્થઘટન જરૂરી છે.

તબક્કો 4: વૈકલ્પિક યોજનાઓ તૈયાર કરવી

એક નહીં, અનેક વિકલ્પો.

જરૂરી માહિતી એકત્રિત કરી, તેનું **વિશ્લેષણ** અને **અર્થઘટન** કર્યા બાદ **વૈકલ્પિક યોજનાઓ** તૈયાર થાય છે. આ તબક્કે એક જ યોજના પર નિર્ભર ન રહેતાં અનેક વિકલ્પો બનાવવામાં આવે છે.

Takeaway. વધુ સારો વિકલ્પ પસંદ કરવા માટે વૈકલ્પિક યોજનાઓ બનાવવી જરૂરી છે.

તબક્કો 5: વિકલ્પોની વિચારણા

કઈ યોજના શ્રેષ્ઠ છે?

વૈકલ્પિક યોજનાઓમાંથી કઈ યોજના **વધુ સારી** છે તે નક્કી કરવા માટે **વિકલ્પોની વિચારણા** કરવામાં આવે છે. જેમાં એકને અસર કરતા **પરિબળો** અને વિકલ્પના **સંબંધો** વિશે વિચારણા થાય છે. આ પણ એક **બૌદ્ધિક પ્રક્રિયા** છે.

Takeaway. વિકલ્પોની વિચારણા એ શ્રેષ્ઠ યોજના પસંદ કરવાની બૌદ્ધિક પ્રક્રિયા છે.

આંકડાશાસ્ત્રીય પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ

આંકડા વગર નિર્ણય અધૂરો.

વિકલ્પોની વિચારણા કરતી વખતે **આંકડાશાસ્ત્રીય પદ્ધતિઓ (Statistical Methods)**નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આનાથી વિકલ્પોના સંબંધોને વધુ સચોટ રીતે સમજી શકાય છે અને યોગ્ય યોજના પસંદ કરી શકાય છે.

Takeaway. આંકડાશાસ્ત્રીય પદ્ધતિઓ વિકલ્પ પસંદગીને વધુ સચોટ બનાવે છે.

આયોજનના આધાર vs વૈકલ્પિક યોજના

બંને અલગ, ગૂંચવાડો ન કરો.

Takeaway. આધાર એ ધારણા છે, જ્યારે વૈકલ્પિક યોજના એ વિકલ્પ છે.

સામાન્ય ભૂલ: તબક્કાઓનો ક્રમ

ક્રમ બદલાય તો યોજના લથડે.

ઘણી વખત વિદ્યાર્થીઓ **વૈકલ્પિક યોજના** અને **વિકલ્પોની વિચારણા**ને એક જ ગણી લે છે, જે ખોટું છે.

Takeaway. તબક્કાઓનો ક્રમ અને ભેદ યાદ રાખવો જરૂરી છે.

યાદ રાખવાની યુક્તિ

હે-આ-મા-વૈ-વિ.

પાંચ તબક્કા યાદ રાખવા માટે સંક્ષિપ્ત શબ્દ વાપરો: **હે-આ-મા-વૈ-વિ**.

Takeaway. હે-આ-મા-વૈ-વિ યાદ રાખો, પાંચ તબક્કા ભૂલશો નહીં.

પરીક્ષા માટે ટિપ

તબક્કા લખો, ગુણ મેળવો.

પરીક્ષામાં **આયોજનની પ્રક્રિયા** પૂછાય ત્યારે પાંચેય તબક્કા **ક્રમવાર** લખવા. દરેક તબક્કાની સાથે એક-બે લાઇનની સમજૂતી આપવી.

Takeaway. ક્રમવાર તબક્કા અને ટૂંકી સમજૂતી લખવાથી પૂરા ગુણ મળે.