વિનિમય દર નિર્ધારણ: સમ-ખરીબશક્તિ સિદ્ધાંત અને માંગ-પુરવઠો: quick revision, 12 bites

વિનિમય દર નિર્ધારણના બે મુખ્ય સિદ્ધાંતો

ચલણની કિંમત કેમ બદલાય છે?

વિનિમય દર નક્કી કરવા માટે અર્થશાસ્ત્રમાં **બે મુખ્ય સિદ્ધાંતો** વપરાય છે — એક લાંબા ગાળા માટે, બીજો ટૂંકા ગાળા માટે.

Takeaway. લાંબા ગાળે સમ-ખરીદશક્તિ અને ટૂંકા ગાળે માંગ-પુરવઠો વિનિમય દર નક્કી કરે છે.

સમ-ખરીદશક્તિ સિદ્ધાંત શું છે?

એક જ વસ્તુ, બે દેશોમાં સમાન કિંમત.

જો એક દેશમાં ભાવ વધે તો તે દેશના ચલણનું મૂલ્ય ઘટવું જોઈએ, જેથી ખરીદશક્તિ સમાન રહે.

Takeaway. સમાન વસ્તુની કિંમત બંને દેશોમાં સમાન થાય તે રીતે વિનિમય દર નક્કી થવો જોઈએ.

સમ-ખરીદશક્તિના બે સ્વરૂપો

બે સ્વરૂપો — યાદ રાખો!

Takeaway. સમ-ખરીદશક્તિના કુલ બે સ્વરૂપો જોવા મળે છે — નિરપેક્ષ અને સાપેક્ષ.

સાપેક્ષ સ્વરૂપનું સૂત્ર

નવો વિનિમય દર આ સૂત્રથી શોધો.

આ સૂત્ર સાપેક્ષ સ્વરૂપમાં **નવો વિનિમય દર** શોધવા માટે વપરાય છે.

Takeaway. સાપેક્ષ સ્વરૂપમાં નવો દર = પાછલો દર × (આંતરિક ભાવ ÷ વિદેશી ભાવ).

નિરપેક્ષ vs સાપેક્ષ સ્વરૂપ

બંને સ્વરૂપોમાં શું ફરક?

Takeaway. સાપેક્ષ સ્વરૂપ ખરીદશક્તિમાં થતા ફેરફારને ધ્યાનમાં લેતું નથી, જ્યારે નિરપેક્ષ સ્વરૂપ લે છે.

માંગ-પુરવઠાનો સિદ્ધાંત

ટૂંકા ગાળે દર કેમ બદલાય?

ટૂંકા ગાળામાં વિનિમય દર **માંગ અને પુરવઠાના સિદ્ધાંત** દ્વારા નક્કી થાય છે.

Takeaway. માંગ-પુરવઠાનો સિદ્ધાંત લેણદેણની તુલાનો સિદ્ધાંત તરીકે પણ ઓળખાય છે.

વિદેશી ચલણની માંગ ક્યાંથી ઉદ્ભવે છે?

આયાત કરો, ચલણ માંગો.

વિદેશી ચલણની માંગ મુખ્યત્વે **લેણદેણની તુલાની ઉધાર બાજુ** પરથી ઉદ્ભવે છે.

Takeaway. આયાતો (ઉધાર બાજુ) વિદેશી ચલણની માંગ ઊભી કરે છે.

લેણદેણની તુલા અને વિનિમય દર

ખાધ કે પુરાંત — દર બદલાય!

Takeaway. લેણદેણની તુલામાં ખાધ હોય તો વિનિમય દર ઘટે છે, પુરાંત હોય તો વધે છે.

ખાધ અને પુરાંતની અસર ગૂંચવાડો નહીં

ખાધ = ઘટાડો, પુરાંત = વધારો.

Takeaway. ખાધથી વિનિમય દર ઘટે છે અને પુરાંતથી વધે છે — ઉલટું નહીં.

યાદ રાખવાની યુક્તિ

ખાધ નીચે, પુરાંત ઉપર.

**ખ**ાધ = **ખ**ાલી થવું (દર નીચે) · **પુ**રાંત = **પુ**રું ભરાવું (દર ઉપર)

Takeaway. ખાધ નીચે તરફ, પુરાંત ઉપર તરફ — આ સંબંધ યાદ રાખો.

પરીક્ષામાં વારંવાર પૂછાતા મુદ્દા

આ મુદ્દા પરીક્ષામાં ચોક્કસ આવે.

Takeaway. આ પાંચ મુદ્દા પરીક્ષામાં સૌથી વધુ પૂછાય છે.

સૂત્રનો વ્યવહારુ ઉપયોગ

સૂત્ર મૂકો, દર મેળવો.

Takeaway. સાપેક્ષ સ્વરૂપના સૂત્રથી નવો વિનિમય દર સહેલાઈથી ગણી શકાય.