राजाधिक सुविधा: 16 flashcards

नागरिकांना दैनंदिन जीवनात आवश्यक असणाऱ्या आणि सरकार/स्थानिक स्वराज्य संस्थांद्वारे पुरवल्या जाणाऱ्या मूलभूत सुविधांना **राजाधिक सुविधा** म्हणतात. उदा. पाणी, वीज, रस्ते, शाळा, रुग्णालये.

शाळा ही **शैक्षणिक राजाधिक सुविधा** आहे. ती सरकारी किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांद्वारे चालवली जाते आणि मुलांना मोफत व सक्तीचे शिक्षण देते.

१. **पिण्याचे स्वच्छ पाणी** २. **स्वच्छतागृहे** ३. **वीज** (दिवे, पंखे) ४. **ग्रंथालय** ५. **खेळाचे मैदान** — यापैकी कोणत्याही तीन.

ही **पोषणविषयक राजाधिक सुविधा** आहे. सरकार विद्यार्थ्यांना शाळेत गरम, पौष्टिक जेवण पुरवते, जेणेकरून त्यांचे आरोग्य सुधारेल आणि शाळेत नियमित येण्यास प्रोत्साहन मिळेल.

स्वच्छतागृहे ही **आरोग्यविषयक राजाधिक सुविधा** आहेत. ती विद्यार्थ्यांना स्वच्छता राखण्यास, रोग टाळण्यास आणि सन्मानाने शाळेत राहण्यास मदत करतात. मुलींसाठी स्वतंत्र स्वच्छतागृहे असणे विशेष महत्त्वाचे आहे.

ग्रंथालय ही **शैक्षणिक राजाधिक सुविधा** आहे. तेथे पुस्तके, मासिके, वर्तमानपत्रे उपलब्ध असतात. विद्यार्थ्यांना अभ्यासासाठी आणि ज्ञानवृद्धीसाठी मदत होते.

संगणक कक्ष ही **तंत्रज्ञानविषयक राजाधिक सुविधा** आहे. विद्यार्थ्यांना संगणक शिक्षण मिळते, जे आधुनिक युगात आवश्यक आहे.

खेळाचे मैदान ही **क्रीडाविषयक राजाधिक सुविधा** आहे. ती विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक आरोग्यासाठी, सहकार्य शिकण्यासाठी आणि मनोरंजनासाठी आवश्यक आहे.

राजाधिक सुविधा **सरकार** (केंद्र, राज्य) आणि **स्थानिक स्वराज्य संस्था** (ग्रामपंचायत, नगरपालिका, महानगरपालिका) पुरवतात. करांतून मिळणाऱ्या पैशातून या सुविधा दिल्या जातात.

वीज ही **ऊर्जाविषयक राजाधिक सुविधा** आहे. दिवे, पंखे, संगणक, प्रोजेक्टर चालवण्यासाठी आणि अंधाऱ्या वर्गात अभ्यास करण्यासाठी वीज लागते.

पिण्याचे पाणी ही **आरोग्यविषयक राजाधिक सुविधा** आहे. स्वच्छ पाणी पिल्याने विद्यार्थी निरोगी राहतात आणि जलजन्य रोग टळतात.

**राजाधिक सुविधा** सरकार पुरवते आणि त्या सर्वांसाठी (किंवा बहुतेकांसाठी) मोफत किंवा कमी किमतीत असतात. **खाजगी सुविधा** खाजगी व्यक्ती/कंपन्या पुरवतात आणि त्या सामान्यतः महाग असतात, फक्त पैसे देणाऱ्यांनाच मिळतात.

प्रार्थना सभा ही **सांस्कृतिक/शैक्षणिक राजाधिक सुविधा** आहे. ती एकतेची भावना वाढवते, दिवसाची सुरुवात शिस्तीने होते आणि महत्त्वाच्या सूचना दिल्या जातात.

वैद्यकीय तपासणी ही **आरोग्यविषयक राजाधिक सुविधा** आहे. डॉक्टर वेळोवेळी विद्यार्थ्यांची तपासणी करतात, लसीकरण करतात आणि आजार असल्यास उपचार सुचवतात.

१. सुविधांची **काळजी घ्यावी** (पाणी वाया घालवू नये, वीज वाचवावी). २. **स्वच्छता राखावी**. ३. सुविधा न मिळाल्यास **तक्रार नोंदवावी**. ४. इतरांनाही वापरू द्यावे.

शाळेत राजाधिक सुविधा नसल्यास विद्यार्थ्यांना **अभ्यासात अडचणी** येतात, **आरोग्य बिघडते**, **गळती होते**, आणि **शिक्षणाचा दर्जा घसरतो**. त्यामुळे शाळेत येण्याचे प्रमाण कमी होते.