દ્રવ્ય વર્ગીકરણ

શુદ્ધ પદાર્થો અને મિશ્રણો

દ્રવ્યનું રાસાયણિક વર્ગીકરણ શુદ્ધ પદાર્થો અને મિશ્રણોમાં થાય છે. ભૌતિક અને રાસાયણિક એ વર્ગીકરણના પ્રકારો નથી, જ્યારે તત્ત્વો અને સંયોજનો શુદ્ધ પદાર્થોના ઉપવિભાગો છે અને સમાંગ/વિષમાંગ મિશ્રણોના ઉપવિભાગો છે.

હવા

હવા એ સમાંગ મિશ્રણ છે કારણ કે તેના ઘટકો (વાયુઓ) સંપૂર્ણપણે ભળી જાય છે અને સંગઠન બધે એકસમાન હોય છે. અન્ય વિકલ્પો વિષમાંગ મિશ્રણો છે.

વિષમાંગ મિશ્રણ

વિષમાંગ મિશ્રણમાં ઘટકો અલગ અલગ દેખાય છે અને સંગઠન એકસમાન હોતું નથી. સમાંગ મિશ્રણમાં સંગઠન એકસમાન હોય છે.

તત્ત્વો અને સંયોજનો

શુદ્ધ પદાર્થોને તત્ત્વો અને સંયોજનોમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે. સમાંગ/વિષમાંગ એ મિશ્રણોના પ્રકારો છે.

સોડિયમ (Na)

સોડિયમ (Na) એ તત્ત્વ છે કારણ કે તે એક જ પ્રકારના પરમાણુઓથી બનેલું છે. પાણી, કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને એમોનિયા સંયોજનો છે.

પાણી ($H_2O$)

પાણી ($H_2O$) એ સંયોજન છે કારણ કે તે બે જુદા જુદા તત્ત્વો (હાઈડ્રોજન અને ઑક્સિજન)ના પરમાણુઓ ચોક્કસ પ્રમાણમાં જોડાવાથી બને છે. અન્ય વિકલ્પો તત્ત્વો છે.

પાણીમાં તેલનું મિશ્રણ

પાણીમાં તેલનું મિશ્રણ વિષમાંગ છે કારણ કે તેલ અને પાણી એકબીજા સાથે ભળતા નથી અને અલગ સ્તરો રચે છે. અન્ય વિકલ્પો સમાંગ મિશ્રણો છે.

True

મિશ્રણના ઘટકોને ભૌતિક પદ્ધતિઓ જેવી કે સ્ફટિકીકરણ, નિસ્યંદન વગેરેથી અલગ કરી શકાય છે.

રાસાયણિક પદ્ધતિઓ

સંયોજનના ઘટકોને રાસાયણિક પદ્ધતિઓ દ્વારા અલગ કરી શકાય છે, જ્યારે મિશ્રણના ઘટકોને ભૌતિક પદ્ધતિઓથી અલગ કરી શકાય છે.

1:8

પાણીમાં હાઈડ્રોજન અને ઑક્સિજનનું દળ પ્રમાણ 1:8 હોય છે, જે સંયોજનમાં ઘટકોના નિશ્ચિત પ્રમાણને દર્શાવે છે.

નિસ્યંદન

મિશ્રણના ઘટકોને ભૌતિક પદ્ધતિઓ જેવી કે નિસ્યંદન દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. રાસાયણિક પ્રક્રિયા સંયોજનોને અલગ કરવા માટે વપરાય છે.

સંયોજનના ગુણધર્મો તેના ઘટક તત્ત્વોના ગુણધર્મોથી અલગ હોય છે

સંયોજનના ગુણધર્મો તેના ઘટક તત્ત્વોના ગુણધર્મોથી અલગ હોય છે. આ પાણીના ઉદાહરણ દ્વારા સ્પષ્ટ થાય છે.

તત્ત્વો એક જ પ્રકારના પરમાણુઓથી બનેલા હોય છે

તત્ત્વો એક જ પ્રકારના પરમાણુઓથી બનેલા હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, સોડિયમ (Na), કોપર (Cu) વગેરે.

ચોક્કસ પ્રમાણમાં

સંયોજનમાં ઘટક તત્ત્વો ચોક્કસ પ્રમાણમાં જોડાય છે, જ્યારે મિશ્રણમાં ઘટકો કોઈપણ પ્રમાણમાં ભેગા કરી શકાય છે.

False

સંયોજનના ગુણધર્મો તેના ઘટક તત્ત્વોના ગુણધર્મોથી અલગ હોય છે, જેમ કે પાણી પ્રવાહી છે જ્યારે હાઈડ્રોજન અને ઑક્સિજન વાયુ છે.