નાણું અને ફુગાવો

જરૂરિયાતોના પરસ્પર મેળની મુશ્કેલી

સાટા પદ્ધતિમાં વસ્તુના બદલામાં વસ્તુ મેળવવા માટે બંને પક્ષોની જરૂરિયાતો મળવી જરૂરી છે, જે હંમેશા શક્ય નથી. તેથી પરસ્પર જરૂરિયાતનો મેળ બેસાડવો મુશ્કેલ છે.

ભારત સરકારનું નાણાં મંત્રાલય

1 રૂપિયાની નોટ અને સિક્કા ભારત સરકારના નાણાં મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવે છે, જ્યારે 2 રૂપિયાથી લઈને 10,000 રૂપિયા સુધીની નોટ RBI બહાર પાડે છે.

અર્થતંત્રમાં નાણાંની કુલ રકમ

નાણાંનો પુરવઠો એટલે અર્થતંત્રમાં ચલણમાં હોય તેવા નાણાંની કુલ રકમ, જેમાં લોકો પાસેનું ચલણ અને વેપારી બેંકોમાંની ચોખ્ખી થાપણોનો સમાવેશ થાય છે.

વસ્તુઓ અને સેવાઓના સામાન્ય ભાવસ્તરમાં સતત વૃદ્ધિ

ફુગાવો એ વસ્તુઓ અને સેવાઓના સામાન્ય ભાવસ્તરમાં સતત અને નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ છે, જે નાણાંની ક્રયશક્તિમાં ઘટાડો કરે છે.

True

RBI એકટ, 1934 અંતર્ગત RBI પાસે 2 રૂપિયાથી લઈને 10,000 રૂપિયા સુધીની નોટ બહાર પાડવાની સત્તા છે, જેના પર RBIના ગવર્નરની સહી હોય છે.

False

ભારતમાં ક્રિપ્ટોકરન્સીને RBI દ્વારા માન્યતા આપવામાં આવી નથી. તે એક ડિજિટલ કરન્સી છે જેનું કોઈ ભૌતિક સ્વરૂપ નથી.

સેવાઓ અને વસ્તુઓના સીધા વિનિમયની પદ્ધતિ

સાટા પદ્ધતિમાં, લોકો પોતાની વસ્તુઓ અને સેવાઓનું સીધું વિનિમય કરે છે, જે નાણાંના ઉપયોગ વિના થાય છે.

એલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપમાં નાણાં

ડિજિટલ મુદ્રા એ એલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપમાં નાણાં છે, જે ઓનલાઇન ટ્રાન્ઝેક્શન માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.

મૂલ્યની માપ

નાણાંનું મુખ્ય કાર્ય મૂલ્યની માપ છે, જે વસ્તુઓ અને સેવાઓના વિનિમયમાં મદદ કરે છે.

વસ્તુઓની કિંમતોમાં વધારો

ફુગાવો એ વસ્તુઓની કિંમતોમાં સતત વધારો છે, જે નાણાંની ખરીદી શક્તિને ઘટાડે છે.

કાયદા વિરુદ્ધ કમાણી કરેલ નાણાં

કાળું નાણું એ તે નાણાં છે, જે કાયદા વિરુદ્ધ કમાણી કરવામાં આવે છે અને જેની નોંધણી નથી કરવામાં.

નાણાંના પુરવઠામાં વધારો

નાણાં ગુણક એ દર્શાવે છે કે નાણાંની એક એકમ કેવી રીતે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વધારી શકાય છે.

M1, M2, M3 માપો દ્વારા

RBI નાણાંના પુરવઠાને માપવા માટે M1, M2, M3 જેવા માપોનો ઉપયોગ કરે છે.

વિશ્વસનીય અને સ્થિર મૂલ્ય ધરાવતી નાણાં

દુર્લભ મુદ્રા એ એવી નાણાં છે, જે વિશ્વસનીય અને સ્થિર મૂલ્ય ધરાવે છે, જેમ કે USD, EUR.

સરકાર દ્વારા માન્ય નાણાં

આદેશ નાણું એ એવી નાણાં છે, જે સરકાર દ્વારા માન્ય છે અને જેનું મૂલ્ય કાયદેસર છે.

સેવાઓની પૂર્તિ

નાણાંનું મુખ્ય કાર્ય સેવાઓની પૂર્તિ નથી, પરંતુ તે મૂલ્યની માપ, વિનિમયનું સાધન અને સંગ્રહનું સાધન છે.

કોઈપણ સમયે અને સ્થળે વિનિમય માટે સ્વીકૃત માધ્યમ

સાચો વિકલ્પ એ છે કે નાણું એ એક સ્વીકૃત માધ્યમ છે જે કોઈપણ સમયે અને સ્થળે વિનિમય માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

વિનિમય માટેની જરૂરિયાત

સાચો વિકલ્પ એ છે કે સાટા પદ્ધતિમાં વિનિમય માટેની જરૂરિયાત હોય છે, એટલે કે બંને પક્ષોને એકબીજાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની જરૂર છે.

કોઈપણ ભૌતિક સ્વરૂપમાં ન હોવું

સાચો વિકલ્પ એ છે કે ડિજિટલ મુદ્રા એ નાણાં છે જે ભૌતિક સ્વરૂપમાં નથી, પરંતુ ડિજિટલ ફોર્મમાં છે.

જ્યારે નાણાંનું મૂલ્ય ઘટે

સાચો વિકલ્પ એ છે કે ફુગાવો એ નાણાંનું મૂલ્ય ઘટવું દર્શાવે છે.

કાયદા વિરુદ્ધ કમાણી

સાચો વિકલ્પ એ છે કે કાળું નાણું એ કાયદા વિરુદ્ધ કમાણી કરેલા નાણાં છે.

બેંકના નાણાંનું સર્જન

સાચો વિકલ્પ એ છે કે નાણાં ગુણક બેંક દ્વારા નાણાંનું સર્જન દર્શાવે છે.

સરકાર દ્વારા માન્ય

સાચો વિકલ્પ એ છે કે આદેશ નાણું એ છે જે સરકાર દ્વારા માન્ય છે અને તેનો મૂલ્ય કાયદેસર છે.

ડિજિટલ અને એન્ક્રિપ્ટેડ નાણાં

સાચો વિકલ્પ એ છે કે ક્રિપ્ટોકરન્સી એ ડિજિટલ અને એન્ક્રિપ્ટેડ નાણાં છે.

અર્થતંત્રમાં નાણાંની કુલ માત્રા

સાચો વિકલ્પ એ છે કે નાણાંનો પુરવઠો અર્થતંત્રમાં નાણાંની કુલ માત્રા દર્શાવે છે.

નોટોનું માન્યતા ખતમ કરવું

સાચો વિકલ્પ એ છે કે વિમુદ્રીકરણ એટલે નોટોનું માન્યતા ખતમ કરવું.

વસ્તુઓનો સીધો વિનિમય

સાટા પદ્ધતિમાં વસ્તુઓનો સીધો વિનિમય થાય છે.

વિનિમયનું માધ્યમ

નાણાંનું મુખ્ય કાર્ય વિનિમયનું માધ્યમ હોવું છે.

ફક્ત ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ

ડિજિટલ મુદ્રા ફક્ત ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ છે.

બજારના ભાવમાં વધારા દ્વારા

ફુગાવો બજારમાં ભાવમાં વધારા દ્વારા માપવામાં આવે છે.

સરકાર દ્વારા માન્ય

આદેશ નાણું સરકાર દ્વારા માન્ય છે.

ડિજિટલ સ્વરૂપમાં છે

ક્રિપ્ટોકરન્સી ડિજિટલ સ્વરૂપમાં છે.

કાયદા મુજબ ન નોંધાયેલ નાણાં

કાળું નાણું કાયદા મુજબ ન નોંધાયેલ નાણાં છે.

બજારમાં ઉપલબ્ધ નાણાંની માત્રા

નાણાંનો પુરવઠો બજારમાં ઉપલબ્ધ નાણાંની માત્રા છે.

વિશ્વભરમાં માન્ય

દુર્લભ મુદ્રા વિશ્વભરમાં માન્ય છે.

નાણાંના પુરવઠાનો ગુણાંક

નાણાં ગુણક નાણાંના પુરવઠાનો ગુણાંક દર્શાવે છે.

માર્શલ

માર્શલના મત મુજબ નાણું એ વિનિમયનું સામાન્ય માધ્યમ છે જે કોઈપણ સમયે અને સ્થળે સ્વીકારવામાં આવે છે.

ઉત્પાદનનું સાધન

નાણાંના કાર્યોમાં વિનિમયનું માધ્યમ, મૂલ્યનું માપક, મૂલ્યનો સંગ્રહ, મૂલ્ય હસ્તાંતરણ, શાખનું નિર્માણ અને રાષ્ટ્રીય આવકનું સર્જન/પુનર્વિતરણનો સમાવેશ થાય છે. ઉત્પાદનનું સાધન એ નાણાંનું કાર્ય નથી.

દેવનાગરી 'र' અને રોમન 'R'

ભારતીય રૂપિયાનું પ્રતીક દેવનાગરી લિપીના 'र' અને રોમન લિપીના 'R' થી બનેલું છે. તેને IIT બોમ્બેના વિદ્યાર્થી ડી. ઉદયકુમારે ડિઝાઇન કર્યું હતું.

તેને સરકાર દ્વારા લીગલ ટેન્ડર જાહેર કરવામાં આવે છે

આદેશ નાણું સરકાર અથવા મધ્યસ્થ બેંક દ્વારા માન્ય કરવામાં આવે છે અને તેને લીગલ ટેન્ડર જાહેર કરવામાં આવે છે, જેને સ્વીકારવા માટે દરેક વ્યક્તિ બાધ્ય હોય છે.

તેમાં ક્રિપ્ટોગ્રાફીનો ઉપયોગ થાય છે

ક્રિપ્ટોકરન્સી એ ડિજિટલ કરન્સી છે જેનું કોઈ ભૌતિક સ્વરૂપ નથી અને તેમાં સલામતી માટે ક્રિપ્ટોગ્રાફીનો ઉપયોગ થાય છે. ભારતમાં RBI દ્વારા તેને માન્યતા આપવામાં આવી નથી.

જેની આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં માંગ વધારે અને પુરવઠો ઓછો હોય

દુર્લભ મુદ્રા એ આંતરરાષ્ટ્રીય વિનિમય બજારમાં વધુ માંગ અને ઓછા પુરવઠાવાળી મુદ્રા છે, જેમ કે અમેરિકી ડોલર, યુરો, યેન વગેરે.

M1, M2, M3, M4

RBI નાણાં પુરવઠાના ચાર વૈકલ્પિક પગલાં M1, M2, M3 અને M4 પ્રકાશિત કરે છે, જેમાં M1 સૌથી સાંકડી અને M4 સૌથી વિશાળ વ્યાખ્યા છે.

નાણાંનો પુરવઠો ઘટાડવો અને વ્યાજ દર વધારવો

ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે સંકોચનાત્મક નાણાંકીય નીતિ અપનાવવામાં આવે છે, જેમાં નાણાંનો પુરવઠો ઘટાડવો અને વ્યાજ દર વધારવો સામેલ છે.

અઘોષિત આવક પરથી મેળવેલું નાણું જેનો કોઈ હિસાબ નથી

કાળું નાણું એ અઘોષિત આવક પરથી મેળવેલું નાણું છે જેનો કોઈ હિસાબ નથી અને તેના પર કર ચૂકવવામાં આવ્યો નથી.

ચલણી નોટોને કાયદેસર ચલણ તરીકે રદ કરવી

વિમુદ્રીકરણ એ ચલણી નોટોને કાયદેસર ચલણ તરીકે રદ કરવાની પ્રક્રિયા છે, જેનાથી તે નોટો વિનિમયના માધ્યમ તરીકે માન્ય રહેતી નથી.

નાણાં પુરવઠો અને આધાર નાણાંના ગુણોત્તર સાથે

નાણાં ગુણક એ નાણાં પુરવઠો અને આધાર નાણાં (high-powered money) વચ્ચેનો ગુણોત્તર છે, જે બેંકિંગ સિસ્ટમ દ્વારા નાણાંના સર્જનને દર્શાવે છે.